Đăng xuất
Việc làm Hồ Chí Minh
Kế hoạch 158/KH-UBND năm 2025 thực hiện kinh tế tuần hoàn tỉnh Gia Lai đến năm 2035
| Số hiệu | 158/KH-UBND |
| Ngày ban hành | 31/12/2025 |
| Ngày có hiệu lực | 31/12/2025 |
| Loại văn bản | Kế hoạch |
| Cơ quan ban hành | Tỉnh Gia Lai |
| Người ký | Nguyễn Tuấn Thanh |
| Lĩnh vực | Tài chính nhà nước |
|
ỦY BAN NHÂN DÂN |
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM |
|
Số: 158/KH-UBND |
Gia Lai, ngày 31 tháng 12 năm 2025 |
THỰC HIỆN KINH TẾ TUẦN HOÀN TỈNH GIA LAI ĐẾN NĂM 2035
Thực hiện Quyết định số 222/QĐ-TTg ngày 23/01/2025 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035, Ủy ban nhân dân tỉnh xây dựng kế hoạch thực hiện kinh tế tuần hoàn trên địa bàn tỉnh Gia Lai đến năm 2035 với những nội dung chính như sau:
1. Mục đích
- Cụ thể hóa các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp được xác định trong Quyết định số 222/QĐ-TTg ngày 23/01/2025 của Thủ tướng Chính phủ phù hợp với tình hình thực tiễn của địa phương.
- Xây dựng các nhiệm vụ, giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn (KTTH), nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phát thải và thúc đẩy tăng trưởng xanh.
2. Yêu cầu
- Xác định rõ trách nhiệm chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp của từng sở, ngành, UBND cấp xã theo mô hình chính quyền 02 cấp đảm bảo phối hợp triển khai thực hiện đồng bộ, hiệu quả.
- Thủ trưởng các Sở, ban ngành thuộc tỉnh, Chủ tịch UBND các xã, phường trên địa bàn tỉnh chủ động, tích cực trong công tác chỉ đạo, điều hành, quán triệt và tổ chức triển khai thực hiện nghiêm túc, kịp thời và đầy đủ kế hoạch này. Các đơn vị liên quan có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với đơn vị chủ trì và chịu trách nhiệm về các nhiệm vụ cụ thể thuộc lĩnh vực phụ trách.
- Bảo đảm tính đồng bộ, kế thừa và liên kết giữa các chương trình, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Hình thành hệ thống sản xuất, tiêu dùng bền vững, sử dụng hiệu quả giá trị tài nguyên thiên nhiên, tận dụng tối đa nguyên liệu, vật liệu đã qua sử dụng, hạn chế chất thải phát sinh và giảm tác động xấu đến môi trường; góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh gắn với cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng tăng cường hiệu quả, tính gắn kết tuần hoàn giữa các doanh nghiệp và ngành kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu của doanh nghiệp và chuỗi cung ứng trước các tác động từ bên ngoài; phát triển mạnh các mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất, kinh doanh; tạo động lực cho đổi mới sáng tạo và cải thiện năng suất lao động; phát triển các thực hành tốt, tạo dựng văn hóa và lối sống xanh, thúc đẩy tạo việc làm xanh và phát triển chuỗi giá trị mới trong lĩnh vực kinh tế tuần hoàn.
2. Mục tiêu, chỉ tiêu đến năm 2030
a) Giảm khai thác, sử dụng các nguồn tài nguyên không tái tạo, tài nguyên nước; tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên, nguyên liệu, vật liệu; tiết kiệm năng lượng:
- Phấn đấu đạt được các chỉ tiêu về sử dụng hiệu quả tài nguyên (đất, nước, khoáng sản).
- Đạt mức tiết kiệm từ 8 - 10% tổng tiêu thụ năng lượng trên địa bàn.
b) Kéo dài thời gian sử dụng vật liệu, thiết bị, sản phẩm, hàng hóa, các linh kiện, cấu kiện; hạn chế chất thải phát sinh và giảm thiểu tác động xấu đến môi trường:
- Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt ở đô thị được thu gom, xử lý đạt 95,1%.
- Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt ở nông thôn được thu gom, xử lý đạt trên 80%.
- Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được xử lý bằng phương pháp chôn lấp trực tiếp cho tối đa 5% chất thải rắn sinh hoạt ở đô thị và 35% chất thải rắn sinh hoạt ở nông thôn được thu gom.
- Tỷ lệ khu, cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường đạt 100%.
- Trên 20% chất thải rắn được tái chế hoặc tái sử dụng.
- 50% doanh nghiệp tại các khu công nghiệp áp dụng giải pháp KTTH.
c) Chú trọng, nâng cao khía cạnh kinh tế, gia tăng lợi ích, thúc đẩy đổi
mới, sáng tạo và huy động nguồn lực trong thực hiện kinh tế tuần hoàn:
- Các mô hình sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, tái sử dụng, tái chế chất thải, mô hình sản xuất kinh doanh áp dụng kinh tế tuần hoàn được xây dựng, nhân rộng, phát triển phù hợp từng ngành, lĩnh vực.
|
ỦY BAN NHÂN DÂN |
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM |
|
Số: 158/KH-UBND |
Gia Lai, ngày 31 tháng 12 năm 2025 |
THỰC HIỆN KINH TẾ TUẦN HOÀN TỈNH GIA LAI ĐẾN NĂM 2035
Thực hiện Quyết định số 222/QĐ-TTg ngày 23/01/2025 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035, Ủy ban nhân dân tỉnh xây dựng kế hoạch thực hiện kinh tế tuần hoàn trên địa bàn tỉnh Gia Lai đến năm 2035 với những nội dung chính như sau:
1. Mục đích
- Cụ thể hóa các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp được xác định trong Quyết định số 222/QĐ-TTg ngày 23/01/2025 của Thủ tướng Chính phủ phù hợp với tình hình thực tiễn của địa phương.
- Xây dựng các nhiệm vụ, giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn (KTTH), nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phát thải và thúc đẩy tăng trưởng xanh.
2. Yêu cầu
- Xác định rõ trách nhiệm chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp của từng sở, ngành, UBND cấp xã theo mô hình chính quyền 02 cấp đảm bảo phối hợp triển khai thực hiện đồng bộ, hiệu quả.
- Thủ trưởng các Sở, ban ngành thuộc tỉnh, Chủ tịch UBND các xã, phường trên địa bàn tỉnh chủ động, tích cực trong công tác chỉ đạo, điều hành, quán triệt và tổ chức triển khai thực hiện nghiêm túc, kịp thời và đầy đủ kế hoạch này. Các đơn vị liên quan có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với đơn vị chủ trì và chịu trách nhiệm về các nhiệm vụ cụ thể thuộc lĩnh vực phụ trách.
- Bảo đảm tính đồng bộ, kế thừa và liên kết giữa các chương trình, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Hình thành hệ thống sản xuất, tiêu dùng bền vững, sử dụng hiệu quả giá trị tài nguyên thiên nhiên, tận dụng tối đa nguyên liệu, vật liệu đã qua sử dụng, hạn chế chất thải phát sinh và giảm tác động xấu đến môi trường; góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh gắn với cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng tăng cường hiệu quả, tính gắn kết tuần hoàn giữa các doanh nghiệp và ngành kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu của doanh nghiệp và chuỗi cung ứng trước các tác động từ bên ngoài; phát triển mạnh các mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất, kinh doanh; tạo động lực cho đổi mới sáng tạo và cải thiện năng suất lao động; phát triển các thực hành tốt, tạo dựng văn hóa và lối sống xanh, thúc đẩy tạo việc làm xanh và phát triển chuỗi giá trị mới trong lĩnh vực kinh tế tuần hoàn.
2. Mục tiêu, chỉ tiêu đến năm 2030
a) Giảm khai thác, sử dụng các nguồn tài nguyên không tái tạo, tài nguyên nước; tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên, nguyên liệu, vật liệu; tiết kiệm năng lượng:
- Phấn đấu đạt được các chỉ tiêu về sử dụng hiệu quả tài nguyên (đất, nước, khoáng sản).
- Đạt mức tiết kiệm từ 8 - 10% tổng tiêu thụ năng lượng trên địa bàn.
b) Kéo dài thời gian sử dụng vật liệu, thiết bị, sản phẩm, hàng hóa, các linh kiện, cấu kiện; hạn chế chất thải phát sinh và giảm thiểu tác động xấu đến môi trường:
- Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt ở đô thị được thu gom, xử lý đạt 95,1%.
- Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt ở nông thôn được thu gom, xử lý đạt trên 80%.
- Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được xử lý bằng phương pháp chôn lấp trực tiếp cho tối đa 5% chất thải rắn sinh hoạt ở đô thị và 35% chất thải rắn sinh hoạt ở nông thôn được thu gom.
- Tỷ lệ khu, cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường đạt 100%.
- Trên 20% chất thải rắn được tái chế hoặc tái sử dụng.
- 50% doanh nghiệp tại các khu công nghiệp áp dụng giải pháp KTTH.
c) Chú trọng, nâng cao khía cạnh kinh tế, gia tăng lợi ích, thúc đẩy đổi
mới, sáng tạo và huy động nguồn lực trong thực hiện kinh tế tuần hoàn:
- Các mô hình sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, tái sử dụng, tái chế chất thải, mô hình sản xuất kinh doanh áp dụng kinh tế tuần hoàn được xây dựng, nhân rộng, phát triển phù hợp từng ngành, lĩnh vực.
- Hình thành, phát triển chuỗi giá trị mới, bền vững gắn với giá trị gia tăng cao, tạo ra nhiều việc làm mới thông qua áp dụng kinh tế tuần hoàn.
- Số lượng các công nghệ, thiết bị, sản phẩm được chuyển giao ứng dụng, cấp bằng sáng chế về tái chế, tái sử dụng tăng dần theo các năm.
- Thu hút mạnh mẽ các nguồn lực từ tín dụng xanh, trái phiếu xanh và nguồn lực hợp pháp khác cho các dự án đầu tư vào phát triển kinh tế tuần hoàn.
3. Mục tiêu, chỉ tiêu đến năm 2035
a) Hiện thực hóa nền kinh tế tuần hoàn bao trùm gắn với đổi mới, sáng tạo, năng lực cạnh tranh cao, thịnh vượng về kinh tế, bền vững về môi trường và công bằng về xã hội; phấn đấu Gia Lai là một trong số các tỉnh, thành của cả nước trở thành một trong các trung tâm đổi mới sáng tạo, cung cấp công nghệ, thiết bị, sản phẩm, dịch vụ.
b) Góp phần thực hiện thành công mục tiêu, chỉ tiêu về sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững đến năm 2035 và các giai đoạn tiếp theo.
- Gia Lai trở thành địa phương đi đầu về KTTH trong khu vực; có ít nhất 01 khu công nghiệp sinh thái được công nhận.
- Tăng ít nhất 40% tỷ lệ tái sử dụng, tái chế các loại chất thải.
III. NHIỆM VỤ, GIẢI PHÁP THỰC HIỆN KINH TẾ TUẦN HOÀN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH GIA LAI ĐẾN NĂM 2035
a) Tăng cường công tác truyền thông, phổ biến kiến thức, pháp luật về thực hiện kinh tế tuần hoàn.
b) Lồng ghép các nội dung giáo dục về kinh tế tuần hoàn vào chương trình giáo dục các cấp học, bậc học.
c) Xây dựng, vận hành nền tảng kết nối thông tin, chia sẻ dữ liệu về áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn.
a) Tổ chức xây dựng, ban hành kế hoạch hành động, lồng ghép kinh tế tuần hoàn vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án phát triển, quản lý chất thải của các sở, ban, ngành, UBND các xã, phường trên địa bàn tỉnh.
b) Thực hiện các quy định pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để khuyến khích thực hiện kinh tế tuần hoàn.
3. Hỗ trợ thúc đẩy áp dụng kinh tế tuần hoàn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng, bao gồm:
a) Hỗ trợ thực hiện thiết kế sinh thái để đạt tiêu chí của kinh tế tuần hoàn.
b) Hỗ trợ áp dụng, phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất, kinh doanh.
c) Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, áp dụng công nghệ số, công nghệ thân thiện với môi trường, kỹ thuật hiện có tốt nhất để thực hiện kinh tế tuần hoàn.
d) Hỗ trợ hình thành và phát triển thị trường cho các hàng hóa, dịch vụ liên quan đến kinh tế tuần hoàn.
đ) Thúc đẩy thực hiện kinh tế tuần hoàn trong hoạt động tiêu dùng, đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng.
4. Tăng cường quản lý chất thải để thực hiện kinh tế tuần hoàn, bao gồm:
a) Thí điểm, nhân rộng và phát triển các mô hình quản lý chất thải theo hướng kinh tế tuần hoàn.
b) Thu hút, mời gọi đầu tư, hỗ trợ quản lý chất thải để thực hiện kinh tế tuần hoàn.
5. Đẩy mạnh liên kết, hợp tác, giám sát, đánh giá thực hiện kinh tế tuần hoàn, bao gồm:
a) Đẩy mạnh liên kết, hợp tác trong thực hiện kinh tế tuần hoàn.
b) Triển khai công cụ hỗ trợ đo lường; cơ chế giám sát, đánh giá thực hiện kinh tế tuần hoàn trên địa bàn tỉnh.
1. Các ngành, lĩnh vực ưu tiên thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035, bao gồm: Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản; Năng lượng; Khai thác khoáng sản và chế biến khoáng sản; Công nghiệp chế biến, chế tạo; Hóa chất; Xây dựng; Giao thông vận tải; Dịch vụ và du lịch; Quản lý chất thải; Phát triển khu đô thị, khu dân cư tập trung; khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung.
2. Nhiệm vụ, lộ trình thực hiện kinh tế tuần hoàn đối với ngành, lĩnh vực ưu tiên, đặc thù; dự án đầu tư, cơ sở sản xuất, kinh doanh; sản phẩm, vật liệu, chất thải và dịch vụ thực hiện kinh tế tuần hoàn:
a) Nhiệm vụ, lộ trình thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 đối với các ngành, lĩnh vực ưu tiên nêu trên được chi tiết tại Phụ lục I ban hành kèm theo Kế hoạch này.
b) Danh mục các ngành, lĩnh vực đặc thù cần được hướng dẫn áp dụng kinh tế tuần hoàn theo nhiệm vụ được phân công tại Kế hoạch hành động này; các loại hình dự án đầu tư, cơ sở, sản xuất, kinh doanh tương ứng với các sản phẩm, vật liệu, chất thải và dịch vụ được khuyến khích áp dụng một hoặc nhiều biện pháp thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 được chi tiết tại Phụ lục II ban hành kèm theo Kế hoạch này.
Nguồn lực thực hiện Kế hoạch hành động bao gồm:
1. Nguồn ngân sách nhà nước: Ngân sách trung ương, ngân sách cấp tỉnh, cấp xã theo phân cấp quản lý ngân sách nhà nước.
2. Hỗ trợ quốc tế (nếu có): Vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), vốn hỗ trợ và vay ưu đãi.
3. Nguồn vốn vay thương mại và đầu tư tư nhân: Tín dụng xanh, trái phiếu xanh; vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI); vốn vay thương mại và đầu tư tư nhân khác.
4. Nguồn vốn cộng đồng và xã hội khác: Vốn huy động công - tư cho các dự án đầu tư, các quỹ trong nước và các nguồn vốn cộng đồng và xã hội hợp pháp khác.
1. Thủ trưởng các sở, ban, ngành thuộc tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các xã, phường tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn thực hiện kinh tế tuần hoàn phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, ngành, lĩnh vực được giao quản lý, chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND tỉnh về việc tổ chức triển khai và kết quả thực hiện Kế hoạch này, định kỳ báo cáo tình hình thực hiện các mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ, hoạt động được giao tại Kế hoạch này, gửi Sở Tài chính, Sở Nông nghiệp và Môi trường để tổng hợp, báo cáo Ủy ban nhân dân tỉnh.
2. Sở Tài chính.
- Tổ chức thực hiện các chương trình, nhiệm vụ và hoạt động theo phân công tại Kế hoạch này phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, ngành, lĩnh vực được giao.
- Trên cơ sở đề xuất của Sở Nông nghiệp và Môi trường và các cơ quan, đơn vị liên quan, tổng hợp tham mưu UBND tỉnh xem xét, bố trí kinh phí để thực hiện Kế hoạch theo khả năng cân đối và phân cấp ngân sách hiện hành.
3. Báo và Phát thanh, Truyền hình Gia Lai và các đơn vị có liên quan tổ chức tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về phát triển kinh tế toàn hoàn.
4. Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Tài chính và các cơ quan, đơn vị liên quan theo dõi, đôn đốc, giám sát tình hình thực hiện Kế hoạch; định kỳ hàng năm tổng hợp tình hình, báo cáo Ủy ban nhân dân tỉnh; sơ kết vào năm 2030, tổng kết đánh giá kết quả, hiệu quả thực hiện Kế hoạch vào năm 2035.
5. Chủ dự án đầu tư, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ chủ động xây dựng, điều chỉnh chiến lược, kế hoạch sản xuất kinh doanh, dịch vụ; thiết lập hệ thống quản lý, lựa chọn các biện pháp phù hợp để thực hiện kinh tế tuần hoàn theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.
Trên đây là Kế hoạch thực hiện kinh tế tuần hoàn tỉnh Gia Lai đến năm 2035, đề nghị các sở, ban, ngành, địa phương nghiêm túc triển khai nhiệm vụ được giao tại Phụ lục I ban hành kèm theo Kế hoạch này. Trong quá trình triển khai thực hiện, nếu có khó khăn, vướng mắc, đề nghị các cơ quan, đơn vị gửi văn bản về Sở Tài chính, Sở Nông nghiệp và Môi trường để tổng hợp, báo cáo UBND tỉnh xem xét, sửa đổi, bổ sung phù hợp với tình hình thực tế./.
|
|
TM. ỦY BAN NHÂN DÂN |
DANH MỤC CÁC CHƯƠNG TRÌNH, NHIỆM
VỤ, HOẠT ĐỘNG CỦA KẾ HOẠCH THỰC HIỆN KINH TẾ TUẦN HOÀN TỈNH GIA LAI ĐẾN NĂM
2035
(Kèm theo Kế hoạch số: 158/KH-UBND ngày 31 tháng 12 năm 2025 của Ủy ban nhân
dân tỉnh)
|
TT |
Nhiệm vụ, hoạt động cụ thể |
Cơ quan chủ trì |
Cơ quan phối hợp |
Thời gian thực hiện |
Sản phẩm/Kết quả |
Nguồn lực dự kiến[1] |
|
a) |
Tăng cường công tác truyền thông, phổ biến kiến thức, pháp luật về thực hiện kinh tế tuần hoàn |
|||||
|
- |
Triển khai các chương trình, kế hoạch truyền thông, phổ biến kiến thức, pháp luật, thực hành tốt về kinh tế tuần hoàn |
- Các sở, ban, ngành, địa phương; - Báo và Phát thanh, Truyền hình Gia Lai. |
Các cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Báo cáo kết quả triển khai các chương trình/kế hoạch/tài liệu truyền thông, phổ biến kiến thức, pháp luật, thực hành tốt về kinh tế tuần hoàn |
I, II, IV |
|
b) |
Lồng ghép các nội dung giáo dục về kinh tế tuần hoàn vào chương trình giáo dục các cấp học, bậc học |
|||||
|
- |
Triển khai lồng ghép nội dung giáo dục về kinh tế tuần hoàn ở các cấp học phổ thông khi có hướng dẫn của Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành |
Sở Giáo dục và Đào tạo |
Các sở, ban, ngành; UBND các xã, phường; các cơ sở giáo dục phổ thông; cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Báo cáo kết quả triển khai lồng ghép nội dung giáo dục về kinh tế tuần hoàn trong chương trình giáo dục phổ thông |
I, II, IV |
|
- |
Hỗ trợ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp nghiên cứu, xây dựng chương trình, giáo trình và đào tạo bồi dưỡng nhân lực về quản lý phát triển kinh tế tuần hoàn |
Sở Giáo dục và Đào tạo |
Các sở, ban, ngành; UBND các xã, phường; Hiệp hội ngành nghề; các cơ sở giáo dục nghề nghiệp; cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Chương trình/kế hoạch/đề án/dự án/đề tài khoa học công nghệ về hỗ trợ nghiên cứu, xây dựng chương trình, giáo trình và đào tạo bồi dưỡng nhân lực về quản lý phát triển kinh tế tuần hoàn cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp |
I, II, IV |
|
c) |
Xây dựng, vận hành nền tảng kết nối thông tin, chia sẻ dữ liệu về áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn |
|||||
|
- |
Triển khai, vận hành nền tảng kết nối thông tin, chia sẻ dữ liệu về áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn |
Sở Nông nghiệp và Môi trường |
Sở Khoa học và Công nghệ và các cơ quan, đơn vị, địa phương liên quan |
2025 - 2026 |
Báo cáo kết quả thực hiện mạng lưới kinh tế tuần hoàn |
I, II, IV |
|
a) |
Tổ chức thực hiện kế hoạch, lồng ghép kinh tế tuần hoàn vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án phát triển; quản lý chất thải của sở, ban, ngành, địa phương |
|||||
|
- |
Tổ chức thực hiện kế hoạch hành động thực hiện kinh tế tuần hoàn của của tỉnh thuộc ngành, lĩnh vực, sản phẩm mình phụ trách |
- Các sở, ban, ngành; - UBND các xã, phường |
Các cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2026 |
Báo cáo kết quả thực hiện Kế hoạch kinh tế tuần hoàn của các sở, ban, ngành; UBND các xã, phường |
I, II, IV |
|
- |
Thực hiện lồng ghép kinh tế tuần hoàn vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án phát triển kinh tế xã hội và quản lý chất thải của các ngành, lĩnh vực, và địa phương |
- Các sở, ban, ngành; - UBND các xã, phường |
Các cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Nội dung về thực hiện kinh tế tuần hoàn được tích hợp vào trong quá trình xây dựng, điều chỉnh, bổ sung các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án phát triển kinh tế xã hội và quản lý chất thải |
I, II, IV |
|
b) |
Triển khai thực hiện các quy định pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để khuyến khích thực hiện kinh tế tuần hoàn |
|||||
|
- |
Rà soát, đề xuất kiến nghị sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách, pháp luật, các chế tài xử lý để khuyến khích thực hiện kinh tế tuần hoàn |
Sở Nông nghiệp và Môi trường |
Các cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2026 |
Báo cáo kết quả Rà soát, đề xuất kiến nghị sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách, pháp luật khuyến khích thực hiện kinh tế tuần hoàn |
I, II, IV |
|
- |
Rà soát, đề xuất kiến nghị sửa đổi các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để thúc đẩy thực hiện kinh tế tuần hoàn cho các ngành, lĩnh vực ưu tiên tại Phụ lục II ban hành kèm theo Kế hoạch này |
Sở Khoa học và Công nghệ |
Các sở, ban, ngành; UBND các xã, phường; cơ quan, tổ chức có liên quan. |
2025 - 2030 |
Báo cáo kết quả Rà soát, đề xuất kiến nghị sửa đổi các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để thúc đẩy thực hiện kinh tế tuần hoàn do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành |
I, II, IV |
|
Hỗ trợ thúc đẩy áp dụng kinh tế tuần hoàn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng |
||||||
|
a) |
Hỗ trợ thực hiện thiết kế sinh thái để đạt được tiêu chí của kinh tế tuần hoàn |
|||||
|
- |
Triển khai hoạt động hỗ trợ thiết kế sinh thái để đạt được tiêu chí của kinh tế tuần hoàn cho dự án đầu tư, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sản phẩm thuộc các ngành, lĩnh vực ưu tiên tại Phụ lục II ban hành kèm theo Kế hoạch này |
Sở Nông nghiệp và Môi trường |
Các sở, ban, ngành; cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2027 |
Báo cáo kết quả triển khai thực hiện thúc đẩy thiết kế sinh thái để đạt được tiêu chí của kinh tế tuần hoàn |
I, II, IV |
|
b) |
Hỗ trợ áp dụng, phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất, kinh doanh |
|||||
|
- |
Tổ chức tuyên truyền, tập huấn, hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác và các cơ sở kinh tế khác xây dựng, áp dụng kinh tế tuần hoàn trong sản xuất, kinh doanh, dịch vụ |
- Các sở, ban, ngành; - UBND các xã, phường. |
Các cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
- Tài liệu hướng dẫn/chương trình/lớp tập huấn về áp dụng kinh tế tuần hoàn trong sản xuất, kinh doanh, dịch vụ thuộc các ngành, lĩnh vực ưu tiên; - Nội dung về kinh tế tuần hoàn trong sản xuất, kinh doanh được lồng ghép, triển khai trong các chương trình khuyến nông, khuyến lâm và khuyến công ở các cấp, các ngành |
I, II, IV |
|
- |
Thúc đẩy áp dụng kinh tế tuần hoàn trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu sản xuất kinh doanh tập trung |
- Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh; |
Sở Tài chính; UBND các xã, phường; cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Đề án/dự án/nhiệm vụ thúc đẩy cộng sinh công nghiệp, kinh tế tuần hoàn trong khu công nghiệp., khu sản xuất kinh doanh tập trung; Kế hoạch đẩy mạnh triển khai mô hình khu công nghiệp sinh thái tại một số địa phương trọng điểm |
I, II, IV |
|
- Sở Công Thương. |
|
2025 - 2035 |
Đề án/dự án/nhiệm vụ thúc đẩy cộng sinh công nghiệp, kinh tế tuần hoàn trong cụm công nghiệp |
I, II, IV |
||
|
- |
Xây dựng và triển khai các hoạt động khuyến khích chủ dự án đầu tư, cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ, sản phẩm áp dụng sản xuất sạch hơn và sử dụng hiệu quả tài nguyên, sản xuất sản phẩm thân thiện môi trường, sản xuất sử dụng nguyên liệu tái chế, quản lý vòng đời của các loại hóa chất và chất thải để thực hiện kinh tế tuần hoàn |
- Các sở, ban, ngành; - UBND các xã, phường. |
Cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Đề án/dự án/chương trình/kế hoạch xây dựng và triển khai các hoạt động khuyến khích chủ dự án đầu tư, cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ, sản phẩm tại Phụ lục II ban hành kèm theo Kế hoạch hành động này áp dụng sản xuất sạch hơn, sản xuất sản phẩm thân thiện môi trường, sản xuất sử dụng nguyên liệu tái chế, quản lý vòng đời của các loại hóa chất và chất thải để thực hiện kinh tế tuần hoàn |
I, II, IV |
|
- |
Triển khai áp dụng giải pháp kinh tế tuần hoàn trong các lĩnh vực quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên nước, khoáng sản |
Sở Nông nghiệp và Môi trường |
Các sở, ban, ngành; UBND cac xã, phường; cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Báo có kết quả áp dụng giải pháp kinh tế tuần hoàn trong các lĩnh vực quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên nước, khoáng sản |
|
|
c) |
Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, áp dụng công nghệ số, công nghệ thân thiện với môi trường, kỹ thuật hiện có tốt nhất để thực hiện kinh tế tuần hoàn |
|||||
|
- |
Khuyến khích đổi mới sáng tạo trong thực hiện kinh tế tuần hoàn gắn với các hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo |
- Các sở, ban, ngành - Ủy ban nhân dân các huyện, thị xã, thành phố |
Cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Đề án/dự án/chương trình về khuyến khích đổi mới sáng tạo trong thực hiện kinh tế tuần hoàn gắn với các hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo |
I, II, IV |
|
- |
Triển khai ứng dụng các công nghệ mới, vật liệu mới thân thiện với môi trường, giải pháp chuyển đổi số, kỹ thuật hiện có tốt nhất để hỗ trợ thực hiện kinh tế tuần hoàn |
Sở Khoa học và Công nghệ |
Các sở, ban, ngành; UBND các xã, phường; cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Báo cáo kết quả triển khai ứng dụng các công nghệ mới, vật liệu mới thân thiện với môi trường, giải pháp chuyển đổi số để hỗ trợ thực hiện kinh tế tuần hoàn |
I, II, IV |
|
d) |
Hỗ trợ hình thành và phát triển thị trường cho các hàng hóa, dịch vụ liên quan đến kinh tế tuần hoàn |
|||||
|
- |
Hỗ trợ phát triển thị trường công nghệ, thiết bị, sản phẩm của ngành công nghiệp môi trường để thúc đẩy thực hiện kinh tế tuần hoàn |
Sở Công Thương |
Các sở, ban, ngành; các cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Chương trình/đề tài/nhiệm vụ về hỗ trợ phát triển thị trường, tổ chức xúc tiến thương mại đối với công nghệ, thiết bị sản phẩm của ngành công nghiệp môi trường để thúc đẩy thực hiện kinh tế tuần hoàn |
I, II, IV |
|
- |
Tăng cường thông tin về thị trường, đẩy mạnh xuất nhập khẩu các hàng hóa, dịch vụ nhằm thúc đẩy, hỗ trợ thực hiện kinh tế tuần hoàn |
Sở Công Thương |
Các cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Báo cáo kết quả thực hiện tăng cường thông tin về thị trường, đẩy mạnh xuất nhập khẩu các hàng hóa, dịch vụ nhằm thúc đẩy, hỗ trợ thực hiện kinh tế tuần hoàn. |
|
|
đ) |
Thúc đẩy thực hiện kinh tế tuần hoàn trong hoạt động tiêu dùng, đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng |
|||||
|
- |
Thúc đẩy mua sắm công xanh đối với các sản phẩm, dịch vụ đáp ứng tiêu chí của kinh tế tuần hoàn |
- Các sở, ban, ngành thuộc tỉnh; - UBND các xã, phường |
Các cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Áp dụng quy định về mua sắm công xanh, lồng ghép các yếu tố mua sắm công xanh, đấu thầu bền vững vào các bước trong quá trình lựa chọn nhà thầu |
I, II, IV |
|
- |
Khuyến khích, tăng cường tiêu dùng sản phẩm, dịch vụ đáp ứng tiêu chí của kinh tế tuần hoàn |
- Sở Công Thương - UBND các xã, phường |
Cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Báo cáo kết quả khuyến khích, tăng cường tiêu dùng sản phẩm, dịch vụ đáp ứng tiêu chí của kinh tế tuần hoàn |
I, II, IV |
|
- |
Tăng cường các hoạt động nhằm đảm bảo quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng khi mua hàng hóa và sử dụng dịch vụ |
Sở Công Thương |
Các cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ về công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. |
I, II, IV |
|
a) |
Thúc đẩy đầu tư, hỗ trợ quản lý chất thải để thực hiện kinh tế tuần hoàn |
|||||
|
- |
Chỉ đạo các tổ chức tín dụng trong tỉnh xem xét cấp tín dụng xanh đối với doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất kinh doanh thực hiện dự án kinh tế tuần hoàn theo quy định của pháp luật |
Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Khu vực 11 |
Cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Văn bản chỉ đạo do Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 11 ban hành về hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất kinh doanh tiếp cận nguồn tín dụng xanh cho các dự án đầu tư vào quản lý chất thải, thực hiện kinh tế tuần hoàn |
I, II, IV |
|
- |
Thu hút các quỹ đầu tư, nhà đầu tư thực hiện đầu tư vào các dự án, sáng kiến áp dụng kinh tế tuần hoàn trong sản xuất, kinh doanh và quản lý chất thải |
Sở Tài chính |
- Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh; - Cơ quan, tổ chức có liên quan. |
2025 - 2035 |
Báo cáo kết quả thực hiện thu hút các quỹ đầu tư, nhà đầu tư thực hiện đầu tư vào các dự án, sáng kiến áp dụng kinh tế tuần hoàn trong sản xuất, kinh doanh và quản lý chất thải |
I, II, IV |
|
5. |
Đẩy mạnh liên kết, hợp tác, giám sát, đánh giá thực hiện kinh tế tuần hoàn |
|||||
|
a) |
Tăng cường liên kết, hợp tác trong thực hiện kinh tế tuần hoàn |
|||||
|
- |
Đẩy mạnh hợp tác, phát triển quan hệ đối tác trong và ngoài tỉnh để thúc đẩy thực hiện kinh tế tuần hoàn |
- Các sở, ban, ngành; - UBND các xã, phường |
Cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
- Tham gia xây dựng, đàm phán góp ý các nội dung về kinh tế tuần hoàn trong các hiệp hội, diễn đàn, học tập chia sẻ kinh nghiệm; - Báo cáo đánh giá, đề xuất các giải pháp thực hiện kinh tế tuần hoàn. |
I, II, IV |
|
b) |
Áp dụng công cụ hỗ trợ đo lường; cơ chế giám sát, đánh giá thực hiện kinh tế tuần hoàn |
|||||
|
- |
Triển khai các bộ chỉ số giám sát, đánh giá thực hiện kinh tế tuần hoàn do Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng |
Sở Nông nghiệp và Môi trường; UBND các xã, phường |
Cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2030 |
Báo cáo kết quả triển khai bộ chỉ số giám sát, đánh giá thực hiện kinh tế tuần hoàn |
I, II, IV |
|
- |
Triển khai thực hiện giám sát, đánh giá, sơ kết, tổng kết tình hình thực hiện kinh tế tuần hoàn |
Sở Nông nghiệp và Môi trường |
Các cơ quan, tổ chức có liên quan |
2025 - 2035 |
Báo cáo trình Ủy ban nhân dân tỉnh định kỳ hàng năm, báo cáo sơ kết 5 năm, báo cáo tổng kết 10 năm về tình hình thực hiện kinh tế tuần hoàn ở tỉnh, đề xuất, kiến nghị điều chỉnh các mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ, giải pháp để thúc đẩy thực hiện kinh tế tuần hoàn trên địa bàn tỉnh |
I, II, IV |
DANH MỤC CÁC NGÀNH, LĨNH VỰC ƯU
TIÊN, ĐẶC THÙ; DỰ ÁN ĐẦU TƯ, CƠ SỞ SẢN XUẤT, KINH DOANH; SẢN PHẨM, VẬT LIỆU, CHẤT
THẢI VÀ DỊCH VỤ THỰC HIỆN KINH TẾ TUẦN HOÀN TỈNH GIA LAI ĐẾN NĂM 2035
(Kèm theo Kế hoạch số: 158/KH-UBND ngày 31 tháng 12 năm 2025 của Ủy ban nhân
dân tỉnh)
|
TT |
Ngành, lĩnh vực ưu tiên, đặc thù; dự án đầu tư, cơ sở sản xuất, kinh doanh |
Sản phẩm, vật liệu, chất thải và dịch vụ |
|
(1) |
(2) |
(3) |
|
1 |
Trồng trọt |
- Vật liệu, sản phẩm, phụ phẩm, chất thải và dịch vụ có tiềm năng từ hoạt động trồng trọt - Trồng trọt nhằm giảm phát thải khí nhà kính |
|
2 |
Chăn nuôi |
- Vật liệu, sản phẩm, phụ phẩm, chất thải và dịch vụ có tiềm năng từ hoạt động chăn nuôi - Chăn nuôi nhằm giảm phát thải khí nhà kính |
|
4 |
Thủy sản |
- Vật liệu, sản phẩm, phụ phẩm, chất thải và dịch vụ có tiềm năng từ hoạt động nuôi trồng thủy sản - Giảm phát thải khí nhà kính trong thủy sản |
|
1 |
Nhiệt điện |
- Các loại vật liệu, tro bay, xỉ đáy lò của nhà máy nhiệt điện - Nước sử dụng trong quá trình sản xuất nhiệt điện |
|
2 |
Thu hồi năng lượng thông qua thiêu đốt chất thải |
- Chất thải có nguồn gốc hữu cơ - Điện được sản xuất từ rác, chất thải rắn |
|
3 |
Năng lượng tái tạo |
- Thiết bị được sử dụng để sản xuất điện từ các nguồn năng lượng tái tạo |
|
4 |
Truyền tải, phân phối điện và thiết bị điện |
- Thiết bị thu, phát, truyền tải điện - Các sản phẩm điện tử và thiết bị điện dân dụng |
|
1 |
Thăm dò, khai thác, khoáng sản |
- Chất thải rắn từ quặng đuôi, đất đá thải; vật chất thải bỏ từ hoạt động khai thác khoáng sản, đất, đá dư thừa từ dự án đầu tư xây dựng công trình - Nước sử dụng trong quá trình tuyển quặng; nước thải tại các moong khai thác khoáng sản; nước thu gom từ hoạt động khai thác khoáng sản |
|
2 |
Chế biến khoáng sản |
- Nước thải từ hoạt động chế biến quặng - Các vật liệu dư thừa, chất thải khác trong quá trình chế biến khoáng sản |
|
1 |
Chế biến thực phẩm |
- Bao bì đóng gói thực phẩm - Chất thải rắn, nước thải trong hoạt động chế biến thực phẩm |
|
2 |
Chế biến gỗ |
- Vật liệu, sản phẩm, phụ phẩm, chất thải và dịch vụ có tiềm năng từ hoạt động chế biến gỗ - Dịch vụ sửa chữa, tân trang, tái sử dụng và các dịch vụ kéo dài vòng đời sản phẩm đồ gỗ khác |
|
3 |
Đồ uống |
- Bao bì nhựa, kim loại, thủy tinh sử dụng cho đồ uống gồm bia, rượu, nước giải khát - Chất thải rắn, nước thải từ hoạt động sản xuất |
|
4 |
Giấy và bột giấy |
- Giấy sử dụng cho các mục đích, bìa carton - Chất thải rắn, nước thải, khí thải từ hoạt động sản xuất |
|
5 |
Nhựa |
- Bao bì, sản phẩm làm từ nguyên liệu nhựa các loại PE, PP, PET, ABS, PVC, PP, PU… - Chất thải rắn, nước thải, khí thải |
|
6 |
Luyện kim |
- Kim loại quý, nước thải, nhiệt dư, khí thải từ luyện kim - Phế liệu sắt, thép và kim loại khác |
|
7 |
Gốm sứ và thủy tinh |
- Chai, lọ bằng thủy tinh; kính xây dựng các loại - Chất thải từ hoạt động chế biến thủy tinh |
|
8 |
Nhuộm, dệt may |
- Nước thải từ dệt, nhuộm - Vải, thời trang |
|
9 |
Thiết bị điện, điện tử |
- Các thiết bị điện và điện tử dân dụng và công nghiệp - Các loại vật liệu thu hồi từ các thiết bị điện và điện tử - Dịch vụ sửa chữa, tân trang và dịch vụ khác hỗ trợ kéo dài vòng đời của thiết bị điện và điện tử dân dụng và công nghiệp |
|
1 |
Bảo vệ thực vật |
- Bao bì thuốc bảo vệ thực vật - Hóa chất từ tự nhiên, thân thiện với môi trường |
|
2 |
Phân bón |
- Nguyên liệu, vật liệu, nước trong quá trình sản xuất phân bón - Phân bón hữu cơ từ phụ phẩm, chất thải |
|
3 |
Cao su |
- Lốp cao su cho phương tiện giao thông, cơ giới |
|
4 |
Pin, ắc quy và lưu trữ điện |
- Các loại pin, ắc quy, pin mặt trời - Các thiết bị lưu trữ điện dùng trong công nghiệp và dân dụng |
|
1 |
Vật liệu xây dựng |
- Chất thải công nghiệp thông thường đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật và môi trường để đưa vào sản xuất vật liệu xây dựng, làm vật liệu san lấp - Vật liệu xây dựng có sử dụng rác thải từ hoạt động sản xuất, xây dựng |
|
2 |
Công trình xây dựng |
- Công trình xây dựng - Dịch vụ hỗ trợ kéo dài vòng đời của công trình xây dựng |
|
1 |
Phương tiện giao thông |
- Phương tiện giao thông, cơ giới - Dịch vụ hỗ trợ kéo dài vòng đời của phương tiện giao thông vận tải, cơ giới |
|
2 |
Hạ tầng giao thông |
- Công trình giao thông - Vật liệu phục vụ công trình giao thông - Dịch vụ hỗ trợ kéo dài tuổi thọ của công trình giao thông |
|
3 |
Dịch vụ vận tải |
- Vận tải hàng hóa - Vận tải hành khách |
|
1 |
Dịch vụ |
- Dịch vụ phân phối, bán buôn, bán lẻ - Dịch vụ nhà hàng, khách sạn - Dịch vụ tư vấn, đánh giá, hỗ trợ thực hiện kinh tế tuần hoàn, dịch vụ tân trang, sửa chữa và các dịch vụ khác có tiềm năng |
|
2 |
Du lịch |
Quản lý, khai thác khu di tích, điểm di tích, khu du lịch, điểm du lịch, cơ sở lưu trú du lịch |
|
1 |
Chất thải rắn |
- Chất thải rắn sinh hoạt đô thị, nông thôn - Chất thải rắn công nghiệp thông thường, bùn thải, tro xỉ lò hơi - Chất thải rắn xây dựng |
|
2 |
Nước thải |
- Nước thải sinh hoạt từ đô thị, khu dân cư - Nước thải từ khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu sản xuất, kinh doanh tập trung; các cơ sở sản xuất, kinh doanh |
|
3 |
Khí thải |
- Khí mê tan, CO2 từ các hoạt động: trồng trọt, chăn nuôi; quản lý chất thải và xử lý nước thải; khai thác, chế biến dầu khí, khai thác than và tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch |
|
1 |
Khu đô thị, khu dân cư tập trung |
- Khu đô thị - Khu dân cư tập trung |
|
2 |
Khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung |
- Khu công nghiệp - Cụm công nghiệp, khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung |
[1] Nguồn lực dự kiến bao gồm: I. Nguồn ngân sách nhà nước gồm ngân sách trung ương, ngân sách địa phương theo phân cấp quản lý ngân sách nhà nước; II. Nguồn hỗ trợ quốc tế, bao gồm vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), vốn hỗ trợ và vay ưu đãi; III. Nguồn vốn vay thương mại và đầu tư tư nhân gồm tín dụng xanh, trái phiếu doanh nghiệp xanh; vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI); vốn vay thương mại và đầu tư tư nhân khác; IV. Nguồn vốn cộng đồng và xã hội khác: vốn huy động công - tư cho các dự án đầu tư, các quỹ trong nước và các nguồn vốn cộng đồng và xã hội hợp pháp khác.
