Báo cáo 632/BC-BVHTTDL về tình hình xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư năm 2025 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành

BÁO CÁO

TÌNH HÌNH XÂY DỰNG VÀ THỰC HIỆN HƯƠNG ƯỚC, QUY ƯỚC CỦA CỘNG ĐỒNG DÂN CƯ NĂM 2025

Kính gửi: Thủ tướng Chính phủ

Trên cơ sở thực hiện các nhiệm vụ được giao về công tác quản lý nhà nước về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước theo Nghị định số 61/2023/NĐ- CP ngày 16/8/2023 của Chính phủ về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư (Nghị định số 61/2023/NĐ-CP), Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trân trọng báo cáo Thủ tướng Chính phủ tình hình xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư năm 2025 như sau:

I. THỰC HIỆN NHIỆM VỤ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ XÂY DỰNG VÀ THỰC HIỆN HƯƠNG ƯỚC, QUY ƯỚC

1. Công tác chỉ đạo, điều hành

a) Ở Trung ương

Ngày 14/9/2023, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Nghị định số 61/2023/NĐ-CP (Quyết định số 2686/QĐ- BVHTTDL). Theo đó, Kế hoạch xác định cụ thể, có trọng tâm, trọng điểm các nội dung công việc, tiến độ hoàn thành, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ và địa phương trong việc tiến hành các hoạt động triển khai thi hành Nghị định số 61/2023/NĐ-CP trên phạm vi cả nước với 03 nhiệm vụ chính: Tuyên truyền, phổ biến nội dung, điểm mới của Nghị định số 61/2023/NĐ-CP; tổ chức các hoạt động triển khai thi hành Nghị định số 61/2023/NĐ-CP; thống kê, báo cáo, sơ kết, tổng kết về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước. Năm 2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục theo dõi, đôn đốc các địa phương tổ chức triển khai thực hiện Kế hoạch trên.

Ngày 04/11/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã gửi Công văn số 5901/BVHTTDL-PC đôn đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thống kê, báo cáo về tình hình xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước năm 2025. Trên cơ sở báo cáo các địa phương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

b) Ở địa phương

Thực hiện Nghị định số 61/2023/NĐ-CP và Quyết định số 2686/QĐ- BVHTTDL, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ban hành nhiều văn bản triển khai, hướng dẫn các địa phương về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước ở cộng đồng dân cư tại địa phương. Hiện nay trên cả nước, hầu hết các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đã ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Nghị định số 61/2023/NĐ-CP.

Ngoài ra, các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước, trong đó một số tỉnh, thành phố đã ban hành Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, Quyết định của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Chỉ thị, Kế hoạch hoặc Công văn hướng dẫn của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao phối hợp với Sở Tư pháp, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh và các cơ quan liên quan lồng ghép trong phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” và “Thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở”; tổ chức rà soát các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan; tổ chức rà soát các hương ước, quy ước đã được phê duyệt, công nhận tại địa phương. Một số nơi, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao phối hợp với Ủy ban nhân dân các xã, phường chỉ đạo Phòng Văn hóa - Xã hội hướng dẫn rà soát, đánh giá toàn bộ hương ước, quy ước đã được công nhận tại địa phương, kịp thời phát hiện những nội dung không còn phù hợp để chỉ đạo sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế theo quy định.

Tại nhiều địa phương, ở một số đơn vị cấp xã đã thành lập Ban chỉ đạo xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước hoặc lồng ghép trong nhiệm vụ của Ban chỉ đạo phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, Ban chỉ đạo thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở.

Chính quyền, các cơ quan, đơn vị ở các địa phương đã chủ động tham mưu, chỉ đạo, hướng dẫn việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước tại cộng đồng dân cư thuộc phạm vi quản lý; gắn hương ước, quy ước với thực hiện các chương trình, công tác chuyên môn, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội; xây dựng nông thôn mới, góp phần quản lý xã hội tại cơ sở bảo đảm phù hợp, hài hòa, giữ gìn nét đẹp, truyền thống, phong tục, nếp sống văn hóa của từng khu dân cư. Công tác phổ biến, quán triệt, tổ chức triển khai thực hiện công tác quản lý, xây dựng thực hiện hương ước, quy ước được các cấp, các ngành quan tâm; gắn với việc thực hiện một số phong trào, cuộc vận động quần chúng.... Việc rà soát, sửa đổi, bổ sung hương ước, quy ước để điều chỉnh, quy định các vấn đề mới do yêu cầu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội đã phát sinh trong đời sống cộng đồng dân cư (y tế, giáo dục, chính sách dân số, nông thôn mới...) từng bước được chú trọng.

2. Công tác tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn nghiệp vụ về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước

a) Ở Trung ương

- Năm 2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tổ chức 02 Lớp tập huấn, phổ biến giáo dục pháp luật về công tác xây dựng, thực hiện hương ước quy ước vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại các tỉnh Lạng Sơn và Quảng Ngãi (địa bàn phường Kon Tum) cho khoảng hơn 300 đại biểu (gồm: công chức thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Lãnh đạo và công chức Văn hóa - xã hội của Ủy ban nhân dân cấp xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh phụ trách công tác xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước trên địa bàn; người không hưởng lương ngân sách nhà nước của các xã, phường vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh là trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố và tương đương đại diện cộng đồng dân cư). Ngoài ra, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã lồng ghép phổ biến pháp luật về công tác xây dựng, thực hiện hương ước quy ước vào các hội nghị, hội thảo khác của Bộ.

Nhìn chung, các hội nghị và các lớp tập huấn đã đạt kết quả tốt, qua đó: Tuyên truyền, phổ biến thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số tại địa phương; góp phần bảo vệ, giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, phong tục, tập quán tốt đẹp; hạn chế và từng bước loại bỏ phong tục, tập quán lạc hậu; xây dựng nếp sống văn minh trong cộng đồng dân cư; tuyên truyền, phổ biến, thông tin đầy đủ, kịp thời các quy định pháp luật về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước tại Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022, Nghị định số 61/2023/NĐ-CP; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của chính quyền địa phương, cộng đồng dân cư vùng dân tộc thiểu số về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước góp phần phát huy vai trò tự quản của cộng đồng dân cư, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, môi trường gắn với thực hiện dân chủ ở cơ sở, góp phần tích cực hỗ trợ việc quản lý nhà nước bằng pháp luật; hướng dẫn xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước cho cán bộ, công chức và những người trực tiếp xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước tại địa phương; quán triệt về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của việc chấp hành quy định pháp luật, nâng cao nhận thức, trách nhiệm, thói quen tìm hiểu, sử dụng, tuân thủ pháp luật nói chung và các quy định pháp luật trong lĩnh vực văn hóa, gia đình, thể dục, thể thao và du lịch nói riêng cho cán bộ, công chức và người dân tại địa phương.

- Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về hương ước, quy ước còn được lồng ghép trong các hoạt động chuyên môn về văn hóa cơ sở, văn hóa dân tộc, di sản văn hóa và hoạt động của Văn phòng thường trực Ban chỉ đạo Trung ương phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Qua đó, góp phần không nhỏ trong việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và nhân dân về vị trí, vai trò của hương ước, quy ước trong quản lý xã hội; về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức từ trung ương đến địa phương trong việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước.

Ngoài ra, Cổng thông tin điện tử của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Báo Văn hóa, Báo điện tử Tổ quốc đã đăng tải nhiều tin, bài với các nội dung tuyên truyền, phổ biến pháp luật về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước, phản ánh kịp thời các gương điển hình, các khó khăn, vướng mắc trong xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước.

b) Ở địa phương

Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tiến hành dưới nhiều hình thức phong phú, thiết thực gắn với điều kiện thực tiễn của địa phương.

Hầu hết các địa phương đều tổ chức các hội nghị, tập huấn, các lớp bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho cán bộ tư pháp, cán bộ văn hóa, các trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, cán bộ làm công tác mặt trận và đông đảo nhân dân. Trong đó, chú trọng tuyên truyền quy định pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước gắn với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, phát triển sự nghiệp giáo dục, y tế, giải quyết việc làm, phong trào làm đường giao thông, tuyên truyền về tiêu chuẩn của các danh hiệu phong trào văn hóa, lồng ghép tuyên truyền gắn với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”.

Ngoài ra, các địa phương đẩy mạnh việc tuyên truyền quy định pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước qua hệ thống thông tin, truyền thông, các khẩu hiệu, pano, áp phích và mạng xã hội[1]; thông qua một số đợt thông tin tuyên truyền cổ động, lưu động; tuyên truyền trên đài phát thanh, qua tủ sách pháp luật xã, phường ngăn sách pháp luật ở cộng đồng dân cư; lồng ghép trong công tác tuyên truyền, vận động, đăng ký xây dựng gia đình văn hóa, thôn, ấp văn hóa, xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới, phường đạt chuẩn văn minh đô thị; các đợt tuyên truyền, vận động người dân, đặc biệt là cán bộ, đảng viên nêu cao tinh thần, trách nhiệm, gương mẫu đi đầu để quần chúng noi theo; thông tin đến các xã, phường xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước theo đúng quy định của pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước. Có địa phương chỉ đạo các đơn vị trực thuộc lồng ghép việc tuyên truyền, vận động thực hiện tốt hương ước, quy ước trong các chương trình nghệ thuật lưu diễn tại các địa phương[2].

Công tác in ấn và phát hành đến cơ sở các tài liệu tuyên truyền, phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước, tài liệu hướng dẫn xây dựng hương ước, quy ước làm cơ sở để tham khảo trong soạn thảo hương ước, quy ước được nhiều địa phương triển khai[3].

Việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước còn được các địa phương tổ chức thông qua các cuộc họp khu dân cư thực hiện tuyên truyền lồng ghép vào các cuộc họp, lễ tổng kết các phong trào, cuộc vận động ở khu dân cư, các ngày hội; đồng thời coi việc đánh giá và thực hiện các nội dung theo quy định của quy ước là một trong những tiêu chí để đánh giá, bình xét danh hiệu văn hóa “Gia đình văn hóa”, “Khu phố văn hóa, ấp văn hóa” hàng năm; các chương trình hoạt động lồng ghép của các ban, ngành, đoàn thể các cấp.

3. Kiểm tra, xử lý vi phạm trong xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước

Nhiều địa phương, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao chủ trì, phối hợp với các sở, ban, ngành ở địa phương tổ chức kiểm tra, giám sát việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước[4]. Một số địa phương thực hiện lồng ghép kiểm tra về hương ước, quy ước trong kế hoạch kiểm tra chuyên môn khác. Việc kiểm tra, giám sát, theo dõi việc thực hiện hương ước, quy ước được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao lồng ghép trong công tác kiểm tra, theo dõi hàng năm trong lĩnh vực văn hóa, xã hội. Thông qua việc kiểm tra, giám sát, kịp thời tuyên truyền, phổ biến các văn bản của Nhà nước về thực hiện hương ước, quy ước nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân trong công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc trên địa bàn, loại bỏ dần hoặc thay thế những tập tục không còn phù hợp với thuần phong mỹ tục của các địa phương.

BÁO CÁO

TÌNH HÌNH XÂY DỰNG VÀ THỰC HIỆN HƯƠNG ƯỚC, QUY ƯỚC CỦA CỘNG ĐỒNG DÂN CƯ NĂM 2025

Kính gửi: Thủ tướng Chính phủ

Trên cơ sở thực hiện các nhiệm vụ được giao về công tác quản lý nhà nước về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước theo Nghị định số 61/2023/NĐ- CP ngày 16/8/2023 của Chính phủ về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư (Nghị định số 61/2023/NĐ-CP), Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trân trọng báo cáo Thủ tướng Chính phủ tình hình xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư năm 2025 như sau:

I. THỰC HIỆN NHIỆM VỤ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ XÂY DỰNG VÀ THỰC HIỆN HƯƠNG ƯỚC, QUY ƯỚC

1. Công tác chỉ đạo, điều hành

a) Ở Trung ương

Ngày 14/9/2023, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Nghị định số 61/2023/NĐ-CP (Quyết định số 2686/QĐ- BVHTTDL). Theo đó, Kế hoạch xác định cụ thể, có trọng tâm, trọng điểm các nội dung công việc, tiến độ hoàn thành, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ và địa phương trong việc tiến hành các hoạt động triển khai thi hành Nghị định số 61/2023/NĐ-CP trên phạm vi cả nước với 03 nhiệm vụ chính: Tuyên truyền, phổ biến nội dung, điểm mới của Nghị định số 61/2023/NĐ-CP; tổ chức các hoạt động triển khai thi hành Nghị định số 61/2023/NĐ-CP; thống kê, báo cáo, sơ kết, tổng kết về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước. Năm 2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục theo dõi, đôn đốc các địa phương tổ chức triển khai thực hiện Kế hoạch trên.

Ngày 04/11/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã gửi Công văn số 5901/BVHTTDL-PC đôn đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thống kê, báo cáo về tình hình xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước năm 2025. Trên cơ sở báo cáo các địa phương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

b) Ở địa phương

Thực hiện Nghị định số 61/2023/NĐ-CP và Quyết định số 2686/QĐ- BVHTTDL, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ban hành nhiều văn bản triển khai, hướng dẫn các địa phương về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước ở cộng đồng dân cư tại địa phương. Hiện nay trên cả nước, hầu hết các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đã ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Nghị định số 61/2023/NĐ-CP.

Ngoài ra, các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước, trong đó một số tỉnh, thành phố đã ban hành Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, Quyết định của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Chỉ thị, Kế hoạch hoặc Công văn hướng dẫn của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao phối hợp với Sở Tư pháp, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh và các cơ quan liên quan lồng ghép trong phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” và “Thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở”; tổ chức rà soát các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan; tổ chức rà soát các hương ước, quy ước đã được phê duyệt, công nhận tại địa phương. Một số nơi, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao phối hợp với Ủy ban nhân dân các xã, phường chỉ đạo Phòng Văn hóa - Xã hội hướng dẫn rà soát, đánh giá toàn bộ hương ước, quy ước đã được công nhận tại địa phương, kịp thời phát hiện những nội dung không còn phù hợp để chỉ đạo sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế theo quy định.

Tại nhiều địa phương, ở một số đơn vị cấp xã đã thành lập Ban chỉ đạo xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước hoặc lồng ghép trong nhiệm vụ của Ban chỉ đạo phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, Ban chỉ đạo thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở.

Chính quyền, các cơ quan, đơn vị ở các địa phương đã chủ động tham mưu, chỉ đạo, hướng dẫn việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước tại cộng đồng dân cư thuộc phạm vi quản lý; gắn hương ước, quy ước với thực hiện các chương trình, công tác chuyên môn, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội; xây dựng nông thôn mới, góp phần quản lý xã hội tại cơ sở bảo đảm phù hợp, hài hòa, giữ gìn nét đẹp, truyền thống, phong tục, nếp sống văn hóa của từng khu dân cư. Công tác phổ biến, quán triệt, tổ chức triển khai thực hiện công tác quản lý, xây dựng thực hiện hương ước, quy ước được các cấp, các ngành quan tâm; gắn với việc thực hiện một số phong trào, cuộc vận động quần chúng.... Việc rà soát, sửa đổi, bổ sung hương ước, quy ước để điều chỉnh, quy định các vấn đề mới do yêu cầu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội đã phát sinh trong đời sống cộng đồng dân cư (y tế, giáo dục, chính sách dân số, nông thôn mới...) từng bước được chú trọng.

2. Công tác tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn nghiệp vụ về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước

a) Ở Trung ương

- Năm 2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tổ chức 02 Lớp tập huấn, phổ biến giáo dục pháp luật về công tác xây dựng, thực hiện hương ước quy ước vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại các tỉnh Lạng Sơn và Quảng Ngãi (địa bàn phường Kon Tum) cho khoảng hơn 300 đại biểu (gồm: công chức thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Lãnh đạo và công chức Văn hóa - xã hội của Ủy ban nhân dân cấp xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh phụ trách công tác xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước trên địa bàn; người không hưởng lương ngân sách nhà nước của các xã, phường vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh là trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố và tương đương đại diện cộng đồng dân cư). Ngoài ra, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã lồng ghép phổ biến pháp luật về công tác xây dựng, thực hiện hương ước quy ước vào các hội nghị, hội thảo khác của Bộ.

Nhìn chung, các hội nghị và các lớp tập huấn đã đạt kết quả tốt, qua đó: Tuyên truyền, phổ biến thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số tại địa phương; góp phần bảo vệ, giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, phong tục, tập quán tốt đẹp; hạn chế và từng bước loại bỏ phong tục, tập quán lạc hậu; xây dựng nếp sống văn minh trong cộng đồng dân cư; tuyên truyền, phổ biến, thông tin đầy đủ, kịp thời các quy định pháp luật về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước tại Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022, Nghị định số 61/2023/NĐ-CP; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của chính quyền địa phương, cộng đồng dân cư vùng dân tộc thiểu số về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước góp phần phát huy vai trò tự quản của cộng đồng dân cư, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, môi trường gắn với thực hiện dân chủ ở cơ sở, góp phần tích cực hỗ trợ việc quản lý nhà nước bằng pháp luật; hướng dẫn xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước cho cán bộ, công chức và những người trực tiếp xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước tại địa phương; quán triệt về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của việc chấp hành quy định pháp luật, nâng cao nhận thức, trách nhiệm, thói quen tìm hiểu, sử dụng, tuân thủ pháp luật nói chung và các quy định pháp luật trong lĩnh vực văn hóa, gia đình, thể dục, thể thao và du lịch nói riêng cho cán bộ, công chức và người dân tại địa phương.

- Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về hương ước, quy ước còn được lồng ghép trong các hoạt động chuyên môn về văn hóa cơ sở, văn hóa dân tộc, di sản văn hóa và hoạt động của Văn phòng thường trực Ban chỉ đạo Trung ương phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Qua đó, góp phần không nhỏ trong việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và nhân dân về vị trí, vai trò của hương ước, quy ước trong quản lý xã hội; về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức từ trung ương đến địa phương trong việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước.

Ngoài ra, Cổng thông tin điện tử của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Báo Văn hóa, Báo điện tử Tổ quốc đã đăng tải nhiều tin, bài với các nội dung tuyên truyền, phổ biến pháp luật về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước, phản ánh kịp thời các gương điển hình, các khó khăn, vướng mắc trong xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước.

b) Ở địa phương

Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tiến hành dưới nhiều hình thức phong phú, thiết thực gắn với điều kiện thực tiễn của địa phương.

Hầu hết các địa phương đều tổ chức các hội nghị, tập huấn, các lớp bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho cán bộ tư pháp, cán bộ văn hóa, các trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, cán bộ làm công tác mặt trận và đông đảo nhân dân. Trong đó, chú trọng tuyên truyền quy định pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước gắn với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, phát triển sự nghiệp giáo dục, y tế, giải quyết việc làm, phong trào làm đường giao thông, tuyên truyền về tiêu chuẩn của các danh hiệu phong trào văn hóa, lồng ghép tuyên truyền gắn với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”.

Ngoài ra, các địa phương đẩy mạnh việc tuyên truyền quy định pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước qua hệ thống thông tin, truyền thông, các khẩu hiệu, pano, áp phích và mạng xã hội[1]; thông qua một số đợt thông tin tuyên truyền cổ động, lưu động; tuyên truyền trên đài phát thanh, qua tủ sách pháp luật xã, phường ngăn sách pháp luật ở cộng đồng dân cư; lồng ghép trong công tác tuyên truyền, vận động, đăng ký xây dựng gia đình văn hóa, thôn, ấp văn hóa, xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới, phường đạt chuẩn văn minh đô thị; các đợt tuyên truyền, vận động người dân, đặc biệt là cán bộ, đảng viên nêu cao tinh thần, trách nhiệm, gương mẫu đi đầu để quần chúng noi theo; thông tin đến các xã, phường xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước theo đúng quy định của pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước. Có địa phương chỉ đạo các đơn vị trực thuộc lồng ghép việc tuyên truyền, vận động thực hiện tốt hương ước, quy ước trong các chương trình nghệ thuật lưu diễn tại các địa phương[2].

Công tác in ấn và phát hành đến cơ sở các tài liệu tuyên truyền, phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước, tài liệu hướng dẫn xây dựng hương ước, quy ước làm cơ sở để tham khảo trong soạn thảo hương ước, quy ước được nhiều địa phương triển khai[3].

Việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước còn được các địa phương tổ chức thông qua các cuộc họp khu dân cư thực hiện tuyên truyền lồng ghép vào các cuộc họp, lễ tổng kết các phong trào, cuộc vận động ở khu dân cư, các ngày hội; đồng thời coi việc đánh giá và thực hiện các nội dung theo quy định của quy ước là một trong những tiêu chí để đánh giá, bình xét danh hiệu văn hóa “Gia đình văn hóa”, “Khu phố văn hóa, ấp văn hóa” hàng năm; các chương trình hoạt động lồng ghép của các ban, ngành, đoàn thể các cấp.

3. Kiểm tra, xử lý vi phạm trong xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước

Nhiều địa phương, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao chủ trì, phối hợp với các sở, ban, ngành ở địa phương tổ chức kiểm tra, giám sát việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước[4]. Một số địa phương thực hiện lồng ghép kiểm tra về hương ước, quy ước trong kế hoạch kiểm tra chuyên môn khác. Việc kiểm tra, giám sát, theo dõi việc thực hiện hương ước, quy ước được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao lồng ghép trong công tác kiểm tra, theo dõi hàng năm trong lĩnh vực văn hóa, xã hội. Thông qua việc kiểm tra, giám sát, kịp thời tuyên truyền, phổ biến các văn bản của Nhà nước về thực hiện hương ước, quy ước nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân trong công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc trên địa bàn, loại bỏ dần hoặc thay thế những tập tục không còn phù hợp với thuần phong mỹ tục của các địa phương.

II. TÌNH HÌNH XÂY DỰNG, THỰC HIỆN HƯƠNG ƯỚC, QUY ƯỚC

1. Tình hình xây dựng hương ước, quy ước

Theo báo cáo của 25/34[5] tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (Số liệu hương ước, quy ước tại Phụ lục ban hành kèm theo Báo cáo này), tính đến ngày 30/12/2025, có 59.686 hương ước, quy ước đã được công nhận, với những thông tin chính như sau:

- Tổng số hương ước, quy ước đã được công nhận: 59.686.

- Số địa phương có tỷ lệ 100% thôn, tổ dân phố có hương ước, quy ước được công nhận: 13[6].

Qua báo cáo của các địa phương, nội dung các bản hương ước, quy ước nhìn chung phù hợp với nguyên tắc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước, chủ yếu điều chỉnh các mối quan hệ xã hội mang tính tự quản của cộng đồng dân cư, nhằm xây dựng nếp sống văn hóa mới, phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, xây dựng kết cấu hạ tầng, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, vệ sinh môi trường, thực hiện chính sách dân số, gia đình và trẻ em. Nhìn chung các bản hương ước, quy ước đã thể hiện được trí tuệ, công sức tập thể, cộng đồng. Một số bản hương ước, quy ước có bố cục ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện, phù hợp với cộng đồng dân cư của các địa phương được xây dựng, thực hiện[7].

Nhiều hương ước, quy ước đã khơi dậy, khôi phục, phát huy được những phong tục, tập quán, truyền thống tốt đẹp của làng, xóm, dòng, họ (truyền thống uống nước nhớ nguồn, hiếu học, hiếu nghĩa với ông bà cha mẹ, tương thân tương ái, …), qua đó tạo sự đồng thuận trong nhân dân thực hiện các cuộc vận động “Ngày vì người nghèo”, “Quỹ đền ơn, đáp nghĩa”, “Ủng hộ đồng bào bị thiên tai”, xây dựng nông thôn mới, đặc biệt trong thực hiện Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Cùng với việc ghi nhận trong hương ước, quy ước những phong tục, tập quán tốt đẹp, nhiều phong tục, tập quán lạc hậu, mê tín dị đoan được bãi bỏ, góp phần quan trọng vào xây dựng môi trường văn hóa, văn minh, lành mạnh trong cộng đồng dân cư (một số cộng đồng dân cư ở tỉnh Gia Lai, Phú Thọ đã bỏ các hủ tục như tập tục ăn uống nhiều ngày, giết nhiều trâu, bò trong đám cưới, đám tang,..).

Tại một số địa phương, bản hương ước, quy ước đã lồng ghép các các quy định về bảo vệ rừng; thu gom, xử lý rác thải bảo vệ môi trường; xây dựng môi trường “xanh - sạch - sáng”, “xanh - sạch - đẹp”; các quy định thực hiện chính sách dân số, bình đẳng giới; thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội… Qua đó, cộng đồng dân cư đã cùng nhau ghi nhớ và thực hiện giúp thay đổi đáng kể bộ mặt nông thôn mới cũng như nâng cao nhận thức, đời sống tinh thần của người dân.

Nhiều tập quán xã hội được ghi nhận trong hương ước, quy ước đã được kiểm kê và ghi vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Tại một số địa phương, hương ước, quy ước đã ghi nhận nhiều tập quán xã hội, di sản văn hóa phi vật thể có giá trị: tỉnh Bắc Giang hiện ghi nhận trong hương ước, quy ước 20 tập quán xã hội tiêu biểu như tục lễ cúng mừng lúa mới, tục lễ cưới người Cao Lan, tục ăn thề, tục họp chợ sáng mùng 2 Tết, tục kết ước nhiều làng xã, tục gọi gạo, lễ cấp sắc của người Dao, tục gọi gạo, tục cấm lửa, cấm đồng, tục kéo chữ…; tỉnh Tuyên Quang hiện có nhiều di sản văn hóa phi vật thể được công nhận, trong số đó một số di sản văn hóa phi vật thể được ghi nhận trong hương ước, quy ước như lễ cúng tổ tiên của người Lô Lô, lễ hội năm mới của người Giáy, kỹ thuật trồng lanh và dệt vải lanh của người Mông, kỹ thuật làm giấy bản của người Dao đỏ, nghể chạm bạc của người Nùng…; tỉnh Thanh Hóa cũng có nhiều tập quán xã hội được ghi nhận trong hương ước, quy ước như tục ăn chạm, tục làm vía, tục ngồi cỗ, tục ăn Tết lại…

Việc xây dựng và công nhận hương ước, quy ước của thôn, tổ dân phố theo báo cáo của 25/34 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương cơ bản thực hiện theo đúng quy trình xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước. Hiện nay, sau khi Chính phủ ban hành Nghị định số 61/2023/NĐ-CP, các địa phương trên cả nước đang tiến hành rà soát các bản hương ước, quy ước đã được công nhận để bảo đảm phù hợp với nguyên tắc, xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước tại Nghị định số 61/2023/NĐ-CP.

2. Tình hình thực hiện hương ước, quy ước

a) Thông tin, phổ biến hương ước, quy ước

Theo báo cáo của các địa phương, hương ước, quy ước sau khi được công nhận đã được phổ biến, quán triệt đến cán bộ, đảng viên và nhân dân trên địa bàn bằng các hình thức khác nhau như: niêm yết công khai tại nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng; photocopy các bản hương ước, quy ước phát đến từng hộ gia đình; phổ biến qua hệ thống truyền thanh của xã, phường, thị trấn, in trên bảng tin nhà văn hóa thôn; qua hội nghị của các ban, ngành, đoàn thể; niêm yết tại các Ủy ban nhân dân cấp xã, nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng của thôn, làng; đặc biệt là thông qua các cuộc họp thôn để phổ biến tới từng hộ gia đình triển khai thực hiện.

b) Hộ gia đình, cá nhân trong thực hiện hương ước, quy ước

Việc thực hiện hương ước, quy ước được các hộ gia đình, cá nhân thực hiện nghiêm túc. Qua đó, góp phần tích cực trong xây dựng đời sống văn hóa, bảo vệ môi trường, bảo vệ an ninh trật tự, loại bỏ các tập tục lạc hậu trong đời sống xã hội, phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh.

Đa số các địa phương, các hộ gia đình, cá nhân đồng tình ủng hộ và tự giác, nghiêm túc chấp hành thực hiện các quy định được đề ra trong hương ước, quy ước. Quá trình thực hiện đã đưa nội dung hương ước, quy ước trở thành hành vi ứng xử của từng người dân, từng hộ gia đình đã góp phần quan trọng vào xây dựng môi trường văn hóa ở cộng đồng dân cư.

Thông qua việc thực hiện hương ước, quy ước, đời sống của cộng đồng dân cư tại nhiều địa phương trên cả nước có chuyển biến tích cực:

- Người dân nhiệt tình hưởng ứng tham gia các phong trào xây dựng các danh hiệu văn hóa.

- Nâng cao ý thức tự giác thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, hương ước, quy ước về nếp sống văn hóa ở thôn, tổ dân phố.

- Có ý thức xây dựng và thực hiện nếp sống văn minh trong giao tiếp, thực hiện quy tắc ứng xử nơi công cộng, thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội, bảo vệ môi trường, giữ gìn phong tục, tập quán tốt đẹp.

- Xây dựng môi trường văn hóa thông qua việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, thực hiện hương ước, quy ước duy trì vai trò của các mô hình quần chúng tự quản an ninh trật tự công tác xây dựng đời sống văn hóa ngày càng đi vào chiều sâu, tạo được những chuyển biến tích cực trong nhận thức và trách nhiệm của người dân về công tác phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội.

- Xây dựng khu dân cư xanh - sạch - đẹp với sự tham gia của nhiều tổ chức đoàn thể các cấp như Hội Cựu chiến binh, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên và nhân dân góp phần chỉnh trang, thay đổi diện mạo, cảnh sắc, bảo đảm an ninh trật tự khu dân cư với các mô hình “Đường hoa nông thôn mới”, ‘Đoạn đường, dòng sông phụ nữ tự quản”, “Chống rác thải nhựa”, “Tuyến phố văn minh”, “Cánh đồng sạch”, “Góc phố xanh”,“Con đường nở hoa”, “Con đường bích họa”.

c) Kiểm tra, giám sát, theo dõi việc thực hiện hương ước, quy ước

Công tác kiểm tra thực hiện quy ước tại các thôn, khu dân cư được thực hiện hàng năm, lồng ghép việc kiểm tra, giám sát việc thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, công tác gia đình, trong đó tập trung kiểm tra các bước triển khai, nội dung và công bố niêm yết quy ước tại ấp, khu phố để bảo đảm thực hiện đúng quy trình, mặt khác kịp thời tháo gỡ những khó khăn tồn tại trong quá trình thực hiện, bảo đảm tính hiệu quả thực hiện hương ước, quy ước tại từng cộng đồng dân cư. Thông qua đó đã kịp thời ghi nhận những kết quả đạt được trong quá trình triển khai thực hiện để nhân rộng đồng thời hướng dẫn, nhắc nhở những nội dung còn tồn tại, hạn chế để các địa phương thực hiện tốt hơn trong thời gian tiếp theo.

Việc theo dõi, giám sát thực hiện hương ước, quy ước tại cộng đồng do thôn, tổ dân phố tự thực hiện. Một số địa phương đã lập ban theo dõi thực hiện hương ước, quy ước. Khi phát hiện ra những vi phạm hương ước, quy ước, đại diện thôn, làng trực tiếp nhắc nhở, đối với những tranh chấp nhỏ tại cộng đồng được giải quyết thông qua các tổ hòa giải.

Việc xem xét, đánh giá thực hiện hương ước, quy ước được thực hiện hàng năm trong các cuộc họp thôn, tổ dân phố, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”.

3. Đánh giá

a) Kết quả đạt được

Thực hiện Nghị định số 61/2023/NĐ-CP, nhìn chung công tác quản lý nhà nước về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước đã đạt được một số kết quả như sau:

- Nhận thức của chính quyền các cấp, của các cơ quan, đơn vị về vị trí, vai trò của hương ước, quy ước đối với quản lý xã hội tại cộng đồng dân cư tiếp tục được nâng lên. Đã có sự phối hợp giữa ngành Văn hóa, ngành Tư pháp, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên đã tạo được sự đồng thuận của nhân dân trong việc tổ chức rà soát, sửa đổi, bổ sung, xây dựng mới hương ước, quy ước; lồng ghép trong triển khai thực hiện các phong trào trên địa bàn, phát huy công tác phối hợp giữa các cơ quan, ban, ngành, tổ chức;

- Công tác xây dựng thể chế, chính sách về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước được quan tâm thực hiện, tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng các thiết chế quản lý tự quản, điều chỉnh các quan hệ xã hội tại cộng đồng dân cư. Hiện nay một số địa phương đã ban hành Nghị quyết của hội đồng nhân dân tỉnh quy định mức hỗ trợ kinh phí xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.[8]

- Góp phần đưa pháp luật, chủ trương, chính sách của Nhà nước đi vào cuộc sống; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước; gìn giữ, phát huy truyền thống, tập quán tốt đẹp của cộng đồng dân cư ở cơ sở; bài trừ các hủ tục lạc hậu; hình thành giá trị chuẩn mực xã hội phù hợp với truyền thống, bản sắc của địa phương; phát huy và mở rộng dân chủ ở cơ sở;

- Góp phần bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã hội, xây dựng nông thôn mới; phát huy quyền tự do, dân chủ ở cơ sở, tự quản tại cộng đồng, phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trên các lĩnh vực đặc biệt trong xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh. Hương ước, quy ước góp phần hỗ trợ pháp luật giúp ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân; động viên, tạo điều kiện để nhân dân thực hiện tốt các quyền và nghĩa vụ; giúp nhân dân tham gia, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước.

b) Tồn tại, hạn chế

- Một số bản hương ước, quy ước còn sơ sài, thể hiện được truyền thống, bản sắc của địa phương, chưa sát với điều kiện, đặc điểm của từng cộng đồng dân cư do đó gây khó khăn cho quá trình tổ chức thực hiện[9].

- Một số địa phương chưa chú trọng việc rà soát, kiểm kê, đưa những phong tục, tập quán, những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư để bảo tồn, phát huy[10].

- Một số cộng đồng dân cư sau khi sáp nhập, do tục lệ trước kia của các cộng đồng dân cư khác nhau nên khi sáp nhập, việc đề ra các quy định đưa vào hương ước, quy ước còn chưa nhận được sự đồng thuận cao. Một số cộng đồng dân cư còn lúng túng trong quy trình soạn thảo và lấy ý kiến của người dân.

- Việc thực hiện hương ước, quy ước một số nơi còn mang tính hình thức, hiệu quả và tác dụng thực tế trong tự quản cộng đồng chưa cao. Vẫn còn một số nơi vi phạm trong vấn đề vệ sinh môi trường, thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội.

- Một số nơi, công tác phổ biến, tuyên truyền hương ước, quy ước rộng rãi đến các tầng lớp nhân dân còn hạn chế. Việc niêm yết công khai hương ước, quy ước chưa được thực hiện đồng bộ tại khu dân cư, do đó một số hộ gia đình chưa nắm bắt được quy định nên thực hiện còn chưa đúng.

c) Nguyên nhân

- Nguyên nhân chủ quan

+ Một bộ phận cán bộ, cơ quan, tổ chức, cá nhân chưa nhận thức đúng về vị trí, vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước đối với yêu cầu tự quản của cộng đồng; một số cán bộ chính quyền nhận thức chưa đầy đủ về trách nhiệm trong chỉ đạo, quản lý và tổ chức triển khai xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước. Nhiều địa phương chưa quan tâm ban hành Nghị quyết của hội đồng nhân dân tỉnh quy định mức hỗ trợ kinh phí xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

+ Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước và công tác kiểm tra, giám sát ở một số nơi còn chưa được tiến hành thường xuyên và hiệu quả.

+ Đội ngũ công chức theo dõi, tham mưu triển khai xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước tại cơ sở chưa bảo đảm về số lượng so với yêu cầu nhiệm vụ; năng lực chuyên môn còn hạn chế dẫn đến lúng túng trong công tác tham mưu. Bên cạnh đó, còn thiếu quy định, cơ chế huy động nguồn lực, bảo đảm kinh phí triển khai các hoạt động về quản lý, xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước.

+ Năng lực tổ soạn thảo hương ước, quy ước một số nơi còn hạn chế[11]

- Nguyên nhân khách quan

+ Một số địa phương do sáp nhập tỉnh, thành phố, điều chỉnh địa giới hành chính ảnh hưởng tới việc xây dựng, công nhận, sửa đổi, bổ sung và thay thế hương ước, quy ước.

+ Các địa phương miền núi, biên giới, hải đảo, vùng dân tộc thiểu số giao thông đi lại khó khăn, trình độ dân trí chênh lệch nhiều, phong tục, tập quán cũng khác nhau, tình trạng di dân tự do, tệ nạn xã hội diễn biến phức tạp ảnh hưởng không nhỏ đến xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước.

+ Một số địa phương có nhiều dân tộc cùng sinh sống trên cùng địa bàn với nhiều phong tục, tập quán khác nhau do đó để xây dựng hương ước, quy ước trên cơ sở thỏa thuận, thống nhất gặp nhiều khó khăn.

+ Kinh phí hỗ trợ cho việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước còn khó khăn, hầu như ở các thôn, làng đều không huy động được kinh phí nên ảnh hưởng đến kết quả thực hiện; việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước là hoạt động không phát sinh lợi nhuận nên rất khó thu hút hỗ trợ, tài trợ của các tổ chức, doanh nghiệp.

+ Hương ước, quy ước là văn bản quy phạm xã hội, được cộng đồng dân cư tự nguyện thỏa thuận, thiết lập và thực hiện một cách tự nguyện, tự giác; hương ước, quy ước không được quy định các biện pháp chế tài như phạt tiền, phạt vật chất nên tính răn đe không cao như văn bản quy phạm pháp luật, do đó có lúc có nơi một bộ phận người dân chưa nghiêm túc thực hiện.

III. ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ

1. Đối với Chính phủ và các bộ, ngành liên quan

a) Chính phủ

Năm 2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất trình Chính phủ Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 61/2023/NĐ-CP để một số tồn tại, hạn chế trong công tác xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước sau 03 năm triển khai thực hiện Nghị định số 61/2023/NĐ-CP và bảo đảm đồng bộ, thống nhất với các quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, Nghị định số 150/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 của Chính phủ quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

b) Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước. Chỉ đạo các cấp và các tổ chức thành viên tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia xây dựng, thực hiện tốt hương ước, quy ước và pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

b) Bộ Tư pháp

Phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

c) Bộ Nội vụ

Phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong tổ chức thi hành pháp luật về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

2. Đối với Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

- Tăng cường hơn nữa công tác quán triệt, tuyên truyền, phổ biến, nâng cao nhận thức của cán bộ, nhân dân về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của hương ước, quy ước trong tự quản cộng đồng dân cư, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, môi trường gắn với thực hiện dân chủ ở cơ sở; bảo vệ, giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, phong tục, tập quán tốt đẹp, xây dựng nếp sống văn minh trong cộng đồng dân cư.

- Tiếp tục quan tâm, chỉ đạo nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước tại địa phương để khắc phục tình trạng một số hương ước, quy ước xây dựng mang tính hình thức, sơ sài về nội dung, chưa thể hiện được đặc điểm về kinh tế, văn hóa, xã hội cũng như phong tục, tập quán, truyền thống văn hóa riêng của mỗi cộng đồng dân cư trên địa bàn.

- Tập trung bồi dưỡng, nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ ở cơ sở, nhất là tăng cường nhận thức và trách nhiệm trong xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước trên địa bàn; tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý kịp thời các vi phạm trong xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

- Căn cứ điều kiện thực tiễn và khả năng cân đối ngân sách địa phương, đề nghị Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định việc hỗ trợ kinh phí xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư trên địa bàn từ nguồn ngân sách của địa phương theo quy định của pháp luật.

Trên đây là Báo cáo tình hình xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư năm 2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch kính báo cáo Thủ tướng Chính phủ./.

PHỤ LỤC

SỐ LIỆU HƯƠNG ƯỚC, QUY ƯỚC
(Kèm theo Báo cáo số 632/BC-BVHTTDL ngày 31/12/2025 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch)