Ngành Tâm lý học ra trường làm gì?

Tham vấn tâm lý và hỗ trợ học sinh trong trường học là hai công việc người ta nghĩ đến đầu tiên khi nhắc đến ngành này. Nhưng ngành Tâm lý học ra trường làm gì thì danh sách dài hơn: cử nhân còn có thể vào bộ phận nhân sự, làm nghiên cứu thị trường, hỗ trợ nghiên cứu hoặc tham gia các dự án cộng đồng.

Điều kiện bắt đầu ở mỗi hướng khác nhau. Một số vị trí tuyển người ở cấp đầu vào, còn tham vấn độc lập và tâm lý lâm sàng cần thêm đào tạo và thời gian thực hành trước khi nhận việc chuyên môn.

Ngành Tâm lý học ra trường làm gì? (Hình từ Internet)

Học ngành Tâm lý học ra trường có thể làm những công việc gì?

Làm tâm lý học đường, tham vấn hoặc tâm lý lâm sàng

Tâm lý học đường là hướng gắn trực tiếp nhất với chuyên môn được đào tạo. Người làm vị trí này hỗ trợ học sinh gặp khó khăn trong học tập, quan hệ bạn bè hoặc việc thích nghi khi chuyển cấp.

Chẳng hạn, một học sinh lớp 9 căng thẳng kéo dài trước kỳ thi vào lớp 10 và bắt đầu né tránh bạn bè. Chuyên viên tâm lý học đường sẽ trò chuyện với em, tìm hiểu nguyên nhân, trao đổi với giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh khi cần, và giới thiệu em đến cơ sở chuyên môn nếu vấn đề vượt quá phạm vi hỗ trợ của trường.

Trong tin tuyển dụng, vị trí này có thể mang tên nhân viên tư vấn tâm lý học đường, chuyên viên tham vấn học đường hoặc tên tương tự. Yêu cầu về bằng cấp và kinh nghiệm do từng trường đặt ra, nên cần đọc kỹ từng tin.

Ngoài trường học còn có các trung tâm tham vấn và hỗ trợ tâm lý, nơi người làm việc với trẻ em, thanh thiếu niên, người trưởng thành hoặc cả gia đình. Tham vấn cần kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành được rèn qua thời gian dài. Biết lắng nghe hay dễ đồng cảm chưa đủ, nhất là khi gặp những trường hợp có vấn đề tâm lý phức tạp.

Tâm lý lâm sàng là hướng chuyên sâu hơn, gắn với việc đánh giá và can thiệp tâm lý trong môi trường chăm sóc sức khỏe. Muốn hành nghề tại cơ sở khám chữa bệnh, người làm cần được đào tạo chuyên môn tương ứng, thực hành có người hướng dẫn và được cấp giấy phép hành nghề. Vì vậy, người vừa nhận bằng cử nhân chưa thể làm công việc này một cách độc lập.

Người làm tâm lý lâm sàng cũng khác bác sĩ chuyên khoa tâm thần. Bác sĩ tâm thần được đào tạo theo ngành y và có thể kê đơn thuốc, còn cử nhân Tâm lý học đi theo lộ trình đào tạo khác. Học Tâm lý học không dẫn đến chức danh bác sĩ.

Làm nhân sự, tuyển dụng hoặc nghiên cứu thị trường

Trong doanh nghiệp, hiểu biết về hành vi và động cơ của con người được dùng ở bộ phận nhân sự và ở các đơn vị nghiên cứu khách hàng.

Ở mảng nhân sự, cử nhân Tâm lý học có thể tìm các vị trí như thực tập sinh tuyển dụng, trợ lý nhân sự, nhân viên tuyển dụng hoặc nhân viên hỗ trợ đào tạo. Người làm tuyển dụng đăng tin, lọc CV, liên hệ ứng viên, xếp lịch phỏng vấn và theo dõi kết quả. Khi đã quen việc mới tham gia phỏng vấn và đánh giá ứng viên.

Bài làm nhân sự cần bằng cấp gì xếp Tâm lý học vào nhóm ngành có thể đi theo hướng tuyển dụng, đào tạo và phát triển nhân sự. Tuy vậy, nhiều tin thực tập nhân sự nêu ngành ưu tiên là Quản trị nhân lực, Kinh tế hoặc Quản trị kinh doanh. Một số tin ghi thêm Tâm lý học, một số chỉ ghi “các ngành liên quan”. Vị trí chính thức thường đòi hỏi thêm nghiệp vụ nhân sự và kỹ năng văn phòng như Excel. Kiến thức tâm lý là nền tảng, nghiệp vụ thì phải học và làm thêm.

Ở mảng nghiên cứu thị trường và hành vi người tiêu dùng, một doanh nghiệp có thể muốn biết vì sao khách chọn sản phẩm A thay vì sản phẩm B. Người làm nghiên cứu tham gia xây dựng bảng hỏi, phỏng vấn người tiêu dùng, thu thập và phân tích dữ liệu. Nền tảng về phương pháp nghiên cứu và thống kê là lợi thế khi vào nhóm việc này, dù từng vị trí có thể yêu cầu thêm kiến thức kinh doanh hoặc công cụ xử lý dữ liệu.

Làm nghiên cứu, giảng dạy hoặc tham gia dự án cộng đồng

Tại trường đại học, viện nghiên cứu hoặc đơn vị khảo sát xã hội, người mới tốt nghiệp có thể bắt đầu ở vị trí trợ lý, tham gia xây dựng đề tài, thu thập dữ liệu, phỏng vấn người tham gia, xử lý kết quả và viết báo cáo. Giảng viên đại học và nghiên cứu chuyên sâu thường cần học tiếp sau đại học.

Kiến thức Tâm lý học cũng được dùng trong các chương trình phát triển cộng đồng. Một tổ chức triển khai dự án cho thanh thiếu niên có thể cần người khảo sát nhu cầu, tổ chức hoạt động rèn kỹ năng, theo dõi chương trình hoặc kết nối người tham gia với dịch vụ hỗ trợ. Sinh viên từng làm tình nguyện hoặc tham gia đề tài nghiên cứu sẽ có kinh nghiệm cụ thể để trình bày khi ứng tuyển.

Học ngành Tâm lý học có dễ xin việc không?

Không có một câu trả lời chung, vì khả năng xin việc thay đổi theo hướng nghề. Vị trí hỗ trợ ở cấp đầu vào nhận người mới tốt nghiệp dễ hơn. Vị trí chuyên môn về tham vấn hoặc lâm sàng đòi hỏi đào tạo và thực hành, nên thời điểm làm việc độc lập đến muộn hơn.

Nhóm có thể thử ngay sau tốt nghiệp gồm thực tập sinh hoặc trợ lý nhân sự, trợ lý tuyển dụng, nhân viên hỗ trợ nghiên cứu và trợ lý dự án. Đây là những công việc cho phép vừa làm vừa học nghiệp vụ. Bằng cử nhân Tâm lý học không tự động đáp ứng tiêu chí của mọi tin, vì mỗi doanh nghiệp đặt yêu cầu riêng.

Hướng nghiên cứu có khó khăn riêng. Sinh viên đã tham gia đề tài, từng xây dựng bảng hỏi, xử lý dữ liệu hoặc viết báo cáo có nhiều nội dung cụ thể để chứng minh năng lực. Học thuần lý thuyết thì khó đáp ứng loại yêu cầu này.

Về lương, không có mức chung cho cả ngành. Lương nhân viên tuyển dụng mới vào nghề, trợ lý nghiên cứu và chuyên viên tâm lý có kinh nghiệm không thể đặt cạnh nhau để so sánh. Ngay với một chức danh, các trang tổng hợp cũng đưa ra những khoảng lương khác nhau và hiếm khi nêu cách lấy mẫu. Nên tham khảo mức lương ghi trong từng tin tuyển dụng, đối chiếu theo chức danh, địa điểm và kinh nghiệm yêu cầu. Tin ghi “thỏa thuận” thì chưa thể suy ra con số nào.

Học Tâm lý học thế nào để ra trường dễ tìm việc hơn?

Khi chọn ngành, chưa cần chốt một chức danh cụ thể. Nhưng biết sớm mình nghiêng về hướng nào sẽ ảnh hưởng đến việc chọn học phần, nơi thực tập và hoạt động ngoại khóa.

Người quan tâm tâm lý học đường nên để ý các học phần về tâm lý trẻ em, thanh thiếu niên, tâm lý học giáo dục và tham vấn. Người muốn làm trong doanh nghiệp sẽ dùng nhiều hơn các nội dung về tâm lý học tổ chức, hành vi con người, phương pháp nghiên cứu và thống kê. Chương trình mỗi trường khác nhau, nên cần xem trường đang đào tạo những hướng chuyên sâu nào.

Kinh nghiệm thực tế nên có trước khi tốt nghiệp. Ai muốn làm tuyển dụng có thể xin thực tập ở bộ phận nhân sự để làm quen việc đăng tin, lọc CV, liên hệ ứng viên. Hướng nghiên cứu thì nên tham gia đề tài của giảng viên, học cách thiết kế bảng khảo sát và xử lý dữ liệu. Còn muốn làm hỗ trợ tâm lý, cần tìm chương trình thực tập có người hướng dẫn chuyên môn.

Thực tập cũng cho thấy công việc thật có giống hình dung ban đầu hay không. Một người thích tìm hiểu tâm lý người khác chưa chắc hợp với tham vấn trực tiếp, vì công việc này đòi hỏi giữ ranh giới nghề nghiệp và xử lý thông tin nhạy cảm. Sau vài tháng thực tập, có người nhận ra mình hứng thú với nghiên cứu hay giáo dục hơn.

Gần ngày tốt nghiệp, nên đọc mô tả công việc của vị trí định ứng tuyển để biết còn thiếu kiến thức hay kinh nghiệm gì, rồi chọn thực tập hoặc khóa bổ sung tương ứng. Trong CV, ghi cụ thể việc đã làm thay vì liệt kê kỹ năng chung. Ví dụ, từng tham gia một dự án khảo sát thì nêu rõ phần xây dựng bảng hỏi, thu thập dữ liệu hay tổng hợp kết quả.

Người đang cân nhắc chọn ngành nên xem chương trình đào tạo của từng trường: học những môn gì, có hướng chuyên sâu nào, sinh viên thực tập ở đâu. Nội dung môn học có trong bài Ngành Tâm lý học là gì? Học những môn nào?, còn danh sách các trường đào tạo ngành Tâm lý học dùng làm điểm khởi đầu. Thông tin tuyển sinh hiện hành cần đối chiếu lại trên website chính thức của từng trường.