Quyết định 2964/QĐ-UBND năm 2025 về Đề án hỗ trợ phát triển nghề luật sư giai đoạn 2026-2030 do tỉnh Hà Tĩnh ban hành
| Số hiệu | 2964/QĐ-UBND |
| Ngày ban hành | 27/11/2025 |
| Ngày có hiệu lực | 27/11/2025 |
| Loại văn bản | Quyết định |
| Cơ quan ban hành | Tỉnh Hà Tĩnh |
| Người ký | Trần Báu Hà |
| Lĩnh vực | Dịch vụ pháp lý |
|
ỦY BAN NHÂN DÂN |
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM |
|
Số: 2964/QĐ-UBND |
Hà Tĩnh, ngày 27 tháng1 1 năm 2025 |
BAN HÀNH ĐỀ ÁN HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN NGHỀ LUẬT SƯ GIAI ĐOẠN 2026-2030
ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH
Căn cứ Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025;
Căn cứ Luật Luật sư năm 2006, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Luật sư năm 2012;
Căn cứ Nghị định số 123/2013/NĐ-CP ngày 14/10/2013 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Luật sư, Nghị định số 137/2018/NĐ-CP ngày 08/10/2018 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2013/NĐ-CP;
Theo đề nghị của Giám đốc Sở Tư pháp tại Văn bản số 3145/TTr-STP ngày 30/10/2025; ý kiến thống nhất đồng ý (bằng phiếu biểu quyết) của thành viên UBND tỉnh.
QUYẾT ĐỊNH:
Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này Đề án hỗ trợ phát triển nghề luật sư giai đoạn 2026-2030.
Điều 2. Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày ban hành;
Chánh Văn phòng UBND tỉnh; Giám đốc Sở Tư pháp; Giám đốc các sở, Thủ trưởng các ban, ngành cấp tỉnh; Chủ tịch UBND các xã, phường; Chủ nhiệm Đoàn Luật sư Hà Tĩnh và các cơ quan liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./.
|
|
TM. ỦY BAN NHÂN DÂN |
HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN NGHỀ LUẬT SƯ GIAI ĐOẠN
2026-2030
(kèm theo Quyết định số: 2964/QĐ-UBND ngày 27/11/2025 của UBND tỉnh)
Phát triển nghề luật sư đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta. Ngày 02/6/2005, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 49-NQ/TW về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, theo đó đặt ra một trong những định hướng quan trọng là phát triển đội ngũ luật sư đủ về số lượng, có phẩm chất chính trị, đạo đức, có trình độ chuyên môn đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội, phục vụ công cuộc cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế. Ngày 30/3/2009, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 33-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với tổ chức và hoạt động luật sư, đây là văn bản chỉ đạo toàn diện, tạo sự thống nhất trong nhận thức của cán bộ, đảng viên, cơ quan, tổ chức, Nhân dân về vị trí, vai trò của luật sư, theo đó xác định rõ trách nhiệm xây dựng và phát triển nghề luật sư ở Việt Nam nhằm góp phần vào việc bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh cải cách tư pháp và hội nhập kinh tế quốc tế. Ngày 24/02/2020, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 69-KL/TW chỉ đạo tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 33-CT/TW, xây dựng và phát triển đội ngũ luật sư theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW.
Trong những năm qua, tổ chức và hoạt động luật sư đã được Đảng và Nhà nước quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tạo điều kiện hoạt động và đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Bám sát thực tiễn đất nước và xu thế phát triển của thời đại, ngày 09/11/2022, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới, trong đó tiếp tục đưa ra nhiệm vụ “Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp đối với luật sư, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động hành nghề luật sư. Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng và phát triển đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, am hiểu pháp luật, giỏi về kỹ năng hành nghề và ngoại ngữ, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế…”, “Xây dựng chế định tố tụng tư pháp lấy xét xử là trung tâm, tranh tụng là đột phá”[1].
Triển khai thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW, ngày 07/02/2023, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hà Tĩnh ban hành Chương trình số 24-CTr/TU, trong đó tại Mục 6 Phần II Chương trình đề ra nhiệm vụ: “Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng và phát triển đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, am hiểu pháp luật, giỏi về kỹ năng hành nghề và ngoại ngữ, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế”.
Ngày 30/4/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, trong đó xác định một trong các giải pháp đột phá nâng cao chất lượng nguồn lực pháp luật là “Thu hút, tiếp nhận chuyên gia, nhà khoa học pháp lý, luật gia, luật sư giỏi vào khu vực công”.
- Về chức năng xã hội của luật sư, Điều 3 Luật Luật sư năm 2006 (được sửa đổi, bổ sung năm 2012) quy định: “Hoạt động nghề nghiệp của luật sư góp phần bảo vệ công lý, các quyền tự do, dân chủ của công dân, quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức, phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.”
- Điểm g khoản 4 Điều 83 Luật Luật sư quy định UBND cấp tỉnh có nhiệm vụ:“Thực hiện các biện pháp hỗ trợ phát triển nghề luật sư tại địa phương”.
- Khoản 7 Điều 5 Nghị định số 123/2013/NĐ-CP ngày 14/10/2013 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Luật sư quy định Sở Tư pháp có nhiệm vụ: “Tham mưu, đề xuất với UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương các biện pháp hỗ trợ phát triển nghề luật sư tại địa phương”.
3.1. Tình hình hoạt động luật sư trên địa bàn tỉnh
|
ỦY BAN NHÂN DÂN |
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM |
|
Số: 2964/QĐ-UBND |
Hà Tĩnh, ngày 27 tháng1 1 năm 2025 |
BAN HÀNH ĐỀ ÁN HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN NGHỀ LUẬT SƯ GIAI ĐOẠN 2026-2030
ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH
Căn cứ Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025;
Căn cứ Luật Luật sư năm 2006, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Luật sư năm 2012;
Căn cứ Nghị định số 123/2013/NĐ-CP ngày 14/10/2013 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Luật sư, Nghị định số 137/2018/NĐ-CP ngày 08/10/2018 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2013/NĐ-CP;
Theo đề nghị của Giám đốc Sở Tư pháp tại Văn bản số 3145/TTr-STP ngày 30/10/2025; ý kiến thống nhất đồng ý (bằng phiếu biểu quyết) của thành viên UBND tỉnh.
QUYẾT ĐỊNH:
Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này Đề án hỗ trợ phát triển nghề luật sư giai đoạn 2026-2030.
Điều 2. Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày ban hành;
Chánh Văn phòng UBND tỉnh; Giám đốc Sở Tư pháp; Giám đốc các sở, Thủ trưởng các ban, ngành cấp tỉnh; Chủ tịch UBND các xã, phường; Chủ nhiệm Đoàn Luật sư Hà Tĩnh và các cơ quan liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./.
|
|
TM. ỦY BAN NHÂN DÂN |
HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN NGHỀ LUẬT SƯ GIAI ĐOẠN
2026-2030
(kèm theo Quyết định số: 2964/QĐ-UBND ngày 27/11/2025 của UBND tỉnh)
Phát triển nghề luật sư đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta. Ngày 02/6/2005, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 49-NQ/TW về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, theo đó đặt ra một trong những định hướng quan trọng là phát triển đội ngũ luật sư đủ về số lượng, có phẩm chất chính trị, đạo đức, có trình độ chuyên môn đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội, phục vụ công cuộc cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế. Ngày 30/3/2009, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 33-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với tổ chức và hoạt động luật sư, đây là văn bản chỉ đạo toàn diện, tạo sự thống nhất trong nhận thức của cán bộ, đảng viên, cơ quan, tổ chức, Nhân dân về vị trí, vai trò của luật sư, theo đó xác định rõ trách nhiệm xây dựng và phát triển nghề luật sư ở Việt Nam nhằm góp phần vào việc bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh cải cách tư pháp và hội nhập kinh tế quốc tế. Ngày 24/02/2020, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 69-KL/TW chỉ đạo tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 33-CT/TW, xây dựng và phát triển đội ngũ luật sư theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW.
Trong những năm qua, tổ chức và hoạt động luật sư đã được Đảng và Nhà nước quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tạo điều kiện hoạt động và đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Bám sát thực tiễn đất nước và xu thế phát triển của thời đại, ngày 09/11/2022, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới, trong đó tiếp tục đưa ra nhiệm vụ “Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp đối với luật sư, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động hành nghề luật sư. Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng và phát triển đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, am hiểu pháp luật, giỏi về kỹ năng hành nghề và ngoại ngữ, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế…”, “Xây dựng chế định tố tụng tư pháp lấy xét xử là trung tâm, tranh tụng là đột phá”[1].
Triển khai thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW, ngày 07/02/2023, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hà Tĩnh ban hành Chương trình số 24-CTr/TU, trong đó tại Mục 6 Phần II Chương trình đề ra nhiệm vụ: “Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng và phát triển đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, am hiểu pháp luật, giỏi về kỹ năng hành nghề và ngoại ngữ, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế”.
Ngày 30/4/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, trong đó xác định một trong các giải pháp đột phá nâng cao chất lượng nguồn lực pháp luật là “Thu hút, tiếp nhận chuyên gia, nhà khoa học pháp lý, luật gia, luật sư giỏi vào khu vực công”.
- Về chức năng xã hội của luật sư, Điều 3 Luật Luật sư năm 2006 (được sửa đổi, bổ sung năm 2012) quy định: “Hoạt động nghề nghiệp của luật sư góp phần bảo vệ công lý, các quyền tự do, dân chủ của công dân, quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức, phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.”
- Điểm g khoản 4 Điều 83 Luật Luật sư quy định UBND cấp tỉnh có nhiệm vụ:“Thực hiện các biện pháp hỗ trợ phát triển nghề luật sư tại địa phương”.
- Khoản 7 Điều 5 Nghị định số 123/2013/NĐ-CP ngày 14/10/2013 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Luật sư quy định Sở Tư pháp có nhiệm vụ: “Tham mưu, đề xuất với UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương các biện pháp hỗ trợ phát triển nghề luật sư tại địa phương”.
3.1. Tình hình hoạt động luật sư trên địa bàn tỉnh
a) Tình hình hoạt động
Thời gian qua, các đơn vị, địa phương đã quan tâm đẩy mạnh công tác tuyên truyền về chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, vai trò, trách nhiệm của luật sư và tổ chức hành nghề luật sư trong việc bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân, thực hiện công cụộc cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. UBND tỉnh đã tập trung chỉ đạo các nhiệm vụ nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và quản lý Nhà nước đối với hoạt động luật sư, củng cố, tăng cường năng lực tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp, Ban Chủ nhiệm được xây dựng qua từng nhiệm kỳ đủ điều kiện, uy tín để lãnh đạo, điều hành Đoàn Luật sư Hà Tĩnh theo chủ trương, đường lối của Đảng và định hướng của Nhà nước; tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức về luật sư, hành nghề luật sư tạo nền tảng cho sự phát triển trong lĩnh vực nghề nghiệp đặc thù này.
Đội ngũ luật sư, tổ chức hành nghề luật sư và hoạt động luật sư trên địa bàn tỉnh đã từng bước phát triển; dịch vụ pháp lý ngày càng đa dạng, nhiều tổ chức hành nghề luật sư mở rộng phạm vi hành nghề tại các địa bàn tỉnh, thành phố khác. Chất lượng dịch vụ ngày càng được nâng lên, đáp ứng nhu cầu của tổ chức, cá nhân và góp phần quan trọng trong công cụộc cải cách tư pháp. Hiện nay, Đoàn Luật sư Hà Tĩnh có 58 luật sư, trong đó 20 luật sư là đảng viên, 08 luật sư có trình độ cao cấp lý luận chính trị, 01 tiến sỹ luật, 05 thạc sỹ luật; có 19 tổ chức hành nghề luật sư, 09 chi nhánh tổ chức hành nghề luật sư. Từ năm 2020 đến tháng 6/2025, các luật sư đã tham gia 1.529 vụ việc, trong đó 560 việc tố tụng, 969 việc tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý và dịch vụ pháp lý khác. Hoạt động tham gia tranh tụng của luật sư từng bước chuyên nghiệp và hiệu quả, bảo đảm tốt hơn quyền bào chữa của đương sự và giúp cơ quan tiến hành tố tụng phát hiện, làm rõ sự thật khách quan, xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; nhiều vụ án đã được Tòa án nhân dân các cấp xem xét giảm hình phạt, được hưởng án treo hoặc cải tạo không giam giữ. Đặc biệt, trong năm 2020, luật sư ký hợp đồng thực hiện trợ giúp pháp lý đã phối hợp với Trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng trong một vụ án. Vụ án này được Chánh án Tòa án nhân dân tối cao lựa chọn, công bố là án lệ để làm nguồn tham khảo trong việc xét xử các vụ án có tình tiết tương tự[2].
Bên cạnh đó, Đoàn Luật sư Hà Tĩnh tích cực hoạt động và ngày càng phát huy tốt vai trò của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư, đặc biệt là thực hiện các nhiệm vụ: Tổ chức, tham gia tuyên truyền, phổ biến pháp luật; tư vấn pháp luật; phối hợp thực hiện chuyên mục “Luật sư của bạn” phát trên sóng truyền hình Hà Tĩnh hằng tuần; tổ chức trợ giúp pháp lý miễn phí hằng năm ở các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn; tham gia góp ý văn bản quy phạm phạm luật... Năm 2016, Hà Tĩnh xảy ra sự cố môi trường biển, gần với thời gian chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp, Đoàn Luật sư Hà Tĩnh đã tổ chức các đoàn thực hiện nhiệm vụ phổ biến, giải thích, hướng dẫn cho quần chúng Nhân dân về các quy định của pháp luật, góp phần ổn định tình hình chính trị, xã hội trên địa bàn tỉnh.
b) Tồn tại, hạn chế và nguyên nhân
Hoạt động luật sư đã từng bước phát triển, có nhiều đóng góp quan trọng trong giải quyết vụ án, bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; tuy vậy, hoạt động luật sư vẫn còn một số tồn tại, hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu đặt ra trong thời gian tới: số lượng luật sư còn ít (58 luật sư), chất lượng hành nghề chưa cao, khả năng ngoại ngữ và trình độ chuyên môn nghiệp vụ của luật sư trong lĩnh vực kinh doanh thương mại có yếu tố nước ngoài còn hạn chế; đa số tổ chức hành nghề luật sư có quy mô nhỏ, tỷ lệ vụ án, vụ việc có luật sư còn thấp[3]; công tác đào tạo, bồi dưỡng luật sư thiếu tính thực tiễn, chưa chuyên sâu… Những tồn tại, hạn chế trên xuất phát từ một số nguyên nhân cơ bản sau:
Về nguyên nhân khách quan: nghề luật sư được điều tiết theo cơ chế thị trường nên hoạt động luật sư trước hết phụ thuộc vào nhu cầu của xã hội. Điều kiện kinh tế - xã hội đang phát triển, mức thu nhập của người dân trên địa bàn tỉnh chưa đồng đều, nhu cầu sử dụng dịch vụ pháp lý còn thấp, nhận thức của tổ chức, người dân về vị trí, vai trò của luật sư chưa đầy đủ, chưa toàn diện là nguyên nhân trực tiếp ảnh hưởng đến việc phát triển nghề luật sư.
Về nguyên nhân chủ quan: nhiều luật sư thuộc trường hợp được miễn đào tạo, miễn tập sự không phát huy được chất lượng hành nghề trong thực tế. Đa số luật sư hành nghề bằng kinh nghiệm tự đúc rút, tự học hỏi, tính chuyên nghiệp chưa cao. Một số luật sư chưa chủ động, tích cực trong việc nâng cao trình độ, kỹ năng hành nghề cũng như trong việc xây dựng, phát triển nghề luật sư. Vai trò tự quản của Đoàn Luật sư còn hạn chế, cơ sở vật chất, địa điểm làm việc tuy đã được quan tâm nhưng vẫn còn gặp khó khăn.
3.2. Sự cần thiết của việc hỗ trợ phát triển nghề luật sư
Như đã nêu ở trên, nghề luật sư ở Hà Tĩnh mặc dù đã có bước phát triển nhất định tuy vậy vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và nhu cầu thực tiễn, chưa đáp ứng yêu cầu của công cụộc đổi mới, hội nhập và phát triển trong thời gian tới. Chưa có cơ chế để quan tâm phát triển đội ngũ luật sư trẻ, nhất là phát triển luật sư giỏi ở lĩnh vực kinh doanh thương mại và có yếu tố nước ngoài. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, nhu cầu tư vấn, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân ngày càng tăng, đòi hỏi phải có đội ngũ luật sư đủ mạnh, chuyên nghiệp và bản lĩnh. Do vậy, việc hỗ trợ phát triển nghề luật sư là hết sức cần thiết, là giải pháp quan trọng nhằm tạo điều kiện thuận lợi để nâng cao số lượng và chất lượng đội ngũ luật sư, mở rộng quy mô, phạm vi hoạt động, tăng cường năng lực cạnh tranh của các tổ chức hành nghề; qua đó góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương và tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
“Thu hút, tiếp nhận chuyên gia, nhà khoa học pháp lý, luật gia, luật sư giỏi vào khu vực công” là một trong các giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực pháp luật được Bộ Chính trị xác định tại Nghị quyết số 66-NQ/TW. Trong công tác xây dựng pháp luật, hoàn thiện thể chế của Tỉnh, luật sư là lực lượng am hiểu pháp luật, có kinh nghiệm thực tiễn trong hoạt động tư vấn, tranh tụng và giải quyết các vấn đề pháp lý phát sinh trong đời sống xã hội. Việc thu hút luật sư vào quá trình xây dựng, góp ý các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật sẽ giúp các cơ quan Nhà nước tiếp cận được các góc nhìn thực tiễn, phản biện độc lập, góp phần phát hiện những bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo trong quy định pháp luật, từ đó nâng cao chất lượng chính sách, pháp luật, tính khả thi và phù hợp với thực tiễn địa phương. Do vậy, để thực hiện hiệu quả giải pháp này cần khuyến khích, ghi nhận và có cơ chế phù hợp đối với luật sư tham gia hoạt động tư vấn, phản biện, góp ý xây dựng chính sách, pháp luật nhằm phát huy tối đa trí tuệ, kinh nghiệm và trách nhiệm xã hội của đội ngũ luật sư trong việc hoàn thiện thể chế, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của Tỉnh.
Trong tiến trình hội nhập và phát triển, cần thiết hỗ trợ phát triển nghề luật sư và có cơ chế cụ thể để luật sư tham gia hỗ trợ pháp lý cho các dự án kinh tế - xã hội của Tỉnh. Ngày 08/11/2022, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1363/QĐ- TTg phê duyệt quy hoạch tỉnh Hà Tĩnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 với mục tiêu xây dựng tỉnh Hà Tĩnh trở thành một trong những cực phát triển của vùng Bắc Trung bộ và Duyên hải miền Trung, phấn đấu đến năm 2030 nằm trong nhóm 20 tỉnh, thành phố có tổng sản phẩm cao nhất cả nước; đến năm 2050 là tỉnh công nghiệp hiện đại, phát triển toàn diện, bền vững, trở thành một cực tăng trưởng của vùng Bắc Trung Bộ và cả nước. Với cam kết tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho các nhà đầu tư đến đầu tư tại địa phương, Hà Tĩnh đã, đang và tiếp tục thu hút đầu tư mạnh mẽ với nhiều dự án lớn. Do vậy, trong một số trường hợp cần thiết có cơ chế hỗ trợ chuyên sâu từ đội ngũ luật sư để đảm bảo tính chặt chẽ, an toàn pháp lý trong quá trình triển khai thực hiện. Mặt khác, xã hội ngày càng phát triển, trình độ dân trí ngày càng nâng cao, tổ chức, cá nhân ngày càng ý thức hơn về việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, đòi hỏi phải phát triển số lượng luật sư trẻ và nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý.
Trong công tác giải quyết khiếu nại, khiếu kiện hành chính, đặc biệt là các vụ án phức tạp, đông người, kéo dài, cần thiết có sự hỗ trợ pháp lý của luật sư cho cơ quan Nhà nước và người có thẩm quyền. Các vụ kiện hành chính thường liên quan trực tiếp đến quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của cơ quan Nhà nước, người có thẩm quyền, tác động đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Trong khi đó, đội ngũ cán bộ, công chức chủ yếu được đào tạo về quản lý Nhà nước và nghiệp vụ chuyên ngành, chưa được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng về tố tụng hành chính. Do vậy, việc tham gia, hỗ trợ pháp lý của luật sư là hết sức cần thiết nhằm giúp cơ quan, người có thẩm quyền bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, giảm thiểu rủi ro pháp lý, hạn chế khiếu kiện kéo dài, khiếu nại vượt cấp, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước và uy tín của chính quyền trong quá trình giải quyết khiếu nại, khiếu kiện.
Như vậy, cần thiết xây dựng cơ chế hỗ trợ để vừa tạo động lực thúc đẩy sự phát triển nghề luật sư, góp phần tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội, vừa thiết lập cơ chế huy động, thu hút đội ngũ luật sư tham gia các hoạt động hỗ trợ pháp lý, tư vấn, phản biện xã hội và giải quyết một số nhiệm vụ pháp lý quan trọng của Tỉnh. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của đội ngũ luật sư mà còn là bước đi cần thiết để tăng cường sự gắn kết giữa hoạt động hành nghề luật sư với yêu cầu quản lý Nhà nước và phục vụ lợi ích chung của xã hội. Do vậy, UBND tỉnh ban hành Đề án chính sách hỗ trợ phát triển nghề luật sư giai đoạn 2026 - 2030, cụ thể như sau:
II. MỤC TIÊU, PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG
1.1. Mục tiêu tổng quát
- Nâng cao nhận thức xã hội về vai trò, vị trí của nghề luật sư, góp phần mở rộng thị trường dịch vụ pháp lý, nâng cao cơ hội, phát triển nghề luật sư.
- Phát triển số lượng, nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư, xây dựng và phát triển đội ngũ luật sư thành nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế - xã hội của Tỉnh.
- Đổi mới công tác quản lý về luật sư và hành nghề luật sư trên cơ sở thực hiện có hiệu quả nguyên tắc quản lý Nhà nước kết hợp với phát huy vai trò tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp luật sư, đề cao trách nhiệm của luật sư cũng như bảo đảm cơ chế để các luật sư thực hiện đầy đủ quyền, nghĩa vụ trong hoạt động hành nghề.
- Thu hút luật sư giỏi vào khu vực công, nâng cao nguồn lực pháp luật trong một số hoạt động của tỉnh.
1.2. Mục tiêu cụ thể
- Về số lượng và chất lượng luật sư: phấn đấu đến năm 2030, phát triển thêm từ 50 đến 100 luật sư, nâng cao chất lượng hoạt động luật sư trong tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật. Phát huy vai trò của luật sư trong tham gia xây dựng, hoàn thiện thể chế của Tỉnh và tư vấn, hỗ trợ pháp lý cho cơ quan Nhà nước trong các vụ việc khiếu nại, khiếu kiện, các dự án kinh tế và tranh chấp đầu tư, thương mại có yếu tố nước ngoài.
- Về đào tạo, bồi dưỡng: đảm bảo 100% số lượng luật sư được bồi dưỡng thường xuyên và nâng cao bản lĩnh chính trị, nghiệp vụ chuyên môn, kỹ năng hành nghề, đạo đức và ứng xử nghề nghiệp theo chuẩn mực nghề nghiệp luật sư.
- Về tổ chức hành nghề luật sư: phát triển các tổ chức hành nghề luật sư có quy mô lớn, chuyên sâu trong lĩnh vực thương mại quốc tế, có khả năng cạnh tranh với các tổ chức hành nghề luật sư trong nước. Phấn đấu đến năm 2030 có ít nhất 02 tổ chức hành nghề luật sư chuyên sâu trong lĩnh vực đầu tư, kinh doanh thương mại có yếu tố nước ngoài.
3. Phạm vi và đối tượng của Đề án
3.1. Phạm vi thực hiện
Đề án được triển khai thực hiện từ năm 2026 đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh.
3.2. Đối tượng
- Đoàn Luật sư Hà Tĩnh, các tổ chức hành nghề luật sư, luật sư trên địa bàn tỉnh.
- Các cơ quan, tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh.
1. Nâng cao nhận thức về vai trò của luật sư nhằm mở rộng thị trường dịch vụ pháp lý
1.1. Nội dung
- Tăng cường, đổi mới và đa dạng hóa hình thức tuyên truyền nhằm phổ biến rộng rãi các nội dung trọng tâm về chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về luật sư; nâng cao nhận thức của công dân, cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp về vai trò của luật sư trong các giao dịch, vụ án, vụ việc, trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, trong công cụộc cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam giai đoạn mới.
- Tổ chức giới thiệu, tuyên truyền, phổ biến nội dung cơ bản của Luật Luật sư và các văn bản có liên quan.
- Biên soạn, in ấn, cấp phát tài liệu pháp luật.
- Xây dựng phóng sự tuyên truyền về hoạt động luật sư và vai trò, vị trí của hoạt động luật sư trong đời sống xã hội.
- Tổ chức cuộc thi trực tuyến “Tìm hiểu quy định pháp luật về luật sư và Quy tắc đạo đức nghề nghiệp luật sư”.
1.2. Tổ chức thực hiện
- Cơ quan chủ trì: Sở Tư pháp.
- Đơn vị phối hợp: các Sở, ngành, địa phương và Đoàn Luật sư Hà Tĩnh.
- Thời gian thực hiện: thường xuyên.
2. Nâng cao số lượng, chất lượng đội ngũ luật sư
2.1. Mở lớp đào tạo nghề luật sư
a) Nội dung: khảo sát thực tế, phối hợp với Học viện Tư pháp - Bộ Tư pháp mở lớp đào tạo nghề luật sư tại tỉnh Hà Tĩnh; mục tiêu từ năm 2026 đến năm 2030 mở 02 lớp đào tạo hoặc theo nhu cầu thực tiễn.
b) Tổ chức thực hiện:
- Cơ quan chủ trì: Sở Tư pháp.
- Đơn vị phối hợp: Đoàn Luật sư Hà Tĩnh.
- Đơn vị thực hiện: Học viện Tư pháp - Bộ Tư pháp.
- Thời gian thực hiện: từ năm 2026 đến năm 2030.
2.2. Bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư
a) Nội dung:
- Xây dựng và thực hiện kế hoạch bồi dưỡng phù hợp với định hướng phát triển nghề luật sư và nhu cầu thực tiễn, tập trung cập nhật quy định pháp luật mới, kỹ năng tranh tụng, tư vấn pháp luật, kỹ năng tham gia xây dựng pháp luật, hội nhập quốc tế và đạo đức, quy tắc ứng xử nghề nghiệp. Các khóa bồi dưỡng được tổ chức với nhiều hình thức như lớp học tập trung, hội thảo chuyên đề, bảo đảm chất lượng, hiệu quả.
- Xây dựng chương trình, tài liệu bồi dưỡng chuyên sâu về kiến thức pháp luật (đặc biệt là pháp luật về đầu tư, kinh doanh quốc tế, sở hữu trí tuệ), kỹ năng nghiệp vụ (tranh tụng, tư vấn, đàm phán, soạn thảo hợp đồng, xử lý tình huống phức tạp) và đạo đức, ứng xử nghề nghiệp cho đội ngũ luật sư.
- Tổ chức hội nghị, tọa đàm, diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm trong hoạt động hành nghề của luật sư, tạo môi trường học hỏi và phát triển chuyên môn.
b) Tổ chức thực hiện:
- Cơ quan thực hiện: Sở Tư pháp.
- Đơn vị phối hợp: Đoàn Luật sư Hà Tĩnh.
- Thời gian thực hiện: hằng năm.
2.3. Tạo điều kiện, hỗ trợ luật sư tham gia tố tụng
a) Nội dung: các cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn tỉnh tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi cho luật sư trong quá trình tham gia tố tụng, đảm bảo tuân thủ các nguyên tắc của pháp luật về tố tụng, quyền hành nghề hợp pháp của luật sư.
b) Tổ chức thực hiện:
- Cơ quan thực hiện: Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân, Công an các cấp.
- Thời gian thực hiện: thường xuyên
2.4. Khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã sử dụng dịch vụ pháp lý của luật sư
a) Nội dung:
- Tổ chức hội nghị giới thiệu về dịch vụ pháp lý của luật sư; tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, cổng thông tin điện tử về vai trò của luật sư trong hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã; tổ chức chương trình kết nối luật sư với Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh, Hội Doanh nhân trẻ Hà Tĩnh, Liên minh Hợp tác xã.
- Xây dựng chương trình đối thoại giữa luật sư với doanh nghiệp, người dân phát sóng trên Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Tĩnh.
- Thực hiện chuyên mục “Luật sư và doanh nghiệp” trên Cổng Thông tin điện tử Sở Tư pháp (kết nối với Cổng Thông tin điện tử tỉnh).
- Khuyến khích các doanh nghiệp, hợp tác xã xã ký kết hợp đồng dịch vụ pháp lý với các tổ chức hành nghề luật sư để tư vấn pháp lý thường xuyên.
- Đoàn Luật sư Hà Tĩnh xây dựng kênh trao đổi, hợp tác thường xuyên với Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh, Hội Doanh nhân trẻ Hà Tĩnh, Liên minh Hợp tác xã nhằm tư vấn, hỗ trợ, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc pháp lý cho doanh nghiệp, hợp tác xã.
b) Tổ chức thực hiện:
- Cơ quan chủ trì: Sở Tư pháp
- Đơn vị phối hợp: Đoàn Luật sư Hà Tĩnh, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh, Hội Doanh nhân trẻ Hà Tĩnh, Liên minh Hợp tác xã.
- Thời gian thực hiện: thường xuyên.
3. Thu hút luật sư tham gia vào các công việc của Tỉnh
3.1. Luật sư tham gia hoạt động xây dựng và hoàn thiện thể chế của Tỉnh
a) Nội dung: tham gia góp ý văn bản quy phạm pháp luật do HĐND, UBND tỉnh ban hành.
b) Tổ chức thực hiện:
- Trong trường hợp cần thiết, các cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản đề nghị Đoàn Luật sư Hà Tĩnh cử luật sư có kiến thức, kinh nghiệm và uy tín tham gia góp ý.
- Đoàn Luật sư Hà Tĩnh có trách nhiệm cử luật sư có kiến thức, kinh nghiệm, uy tín để thực hiện nhiệm vụ.
- Thời gian thực hiện: sau khi Đề án này được ban hành đến năm 2030.
3.2. Luật sư tham gia hỗ trợ, tư vấn giải quyết trong các vu khiếu nại, khiếu kiện phức tạp đông người, kéo dài
a) Nội dung: luật sư tham gia hỗ trợ, tư vấn cho các sở, ngành, UBND, Chủ tịch UBND giải quyết các vu khiếu nại, khiếu kiện phức tạp, đông người, kéo dài.
b) Tổ chức thực hiện:
- Thanh tra tỉnh tham mưu UBND tỉnh đề nghị Đoàn Luật sư Hà Tĩnh cử luật sư tham gia hội đồng tư vấn giải quyết khiếu nại của tỉnh khi cần thiết.
- Văn phòng UBND tỉnh (Ban Tiếp công dân tỉnh) đề nghị Đoàn Luật sư Hà Tĩnh cử luật sư tham gia hỗ trợ, tư vấn, giải quyết các vụ việc khiếu nại tại trụ sở tiếp công dân tỉnh trong trường hợp cần thiết.
- Các cơ quan Nhà nước, Giám đốc các sở, Thủ trưởng các ban, ngành, người có thẩm quyền khi có phát sinh tranh chấp, khiếu nại, khởi kiện vụ án… mà một bên là cơ quan nhà nước, thủ trưởng cơ quan nhà nước, trường hợp xét thấy cần thiết thì gửi văn bản đề nghị Đoàn Luật sư Hà Tĩnh cử luật sư tham gia tư vấn, hỗ trợ hoặc làm người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.
- Đoàn Luật sư Hà Tĩnh có trách nhiệm cử luật sư tư vấn, hỗ trợ hoặc làm đại diện cho cơ quan, người có thẩm quyền khi có đề nghị của các cơ quan nêu trên.
- Thời gian thực hiện: sau khi Đề án này được ban hành đến năm 2030
3.3. Luật sư tham gia tư vấn cho các dự án kinh tế và hỗ trợ giải quyết các tranh chấp liên quan đến đầu tư, thương mại
a) Nội dung: khi có khó khăn, vướng mắc về pháp luật liên quan đến các dự án kinh tế của Tỉnh, hoặc trong trường hợp cần thiết, cơ quan Nhà nước, người có thẩm quyền đề nghị Đoàn Luật sư Hà Tĩnh cử luật sư tư vấn, phối hợp, hỗ trợ pháp lý.
b) Tổ chức thực hiện
- Khi có dự án cần tư vấn pháp lý, cơ quan Nhà nước, người có thẩm quyền đề nghị Đoàn Luật sư Hà Tĩnh cử luật sư tư vấn. Đoàn Luật sư Hà Tĩnh xem xét, lựa chọn luật sư có năng lực, uy tín, kinh nghiệm, đạo đức hành nghề thực hiện tư vấn, hỗ trợ theo yêu cầu.
- Thời gian thực hiện: sau khi Đề án này được ban hành đến năm 2030.
4. Tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý Nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư
4.1. Tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra, xử lý vi phạm đối với tổ chức, hoạt động luật sư
a) Nội dung: tổ chức kiểm tra, thanh tra về tổ chức và hoạt động luật sư, chấn chỉnh và xử lý hành vi vi phạm theo quy định.
b) Tổ chức thực hiện
- Cơ quan thực hiện: Sở Tư pháp, Thanh tra tỉnh.
- Đơn vị phối hợp: Đoàn Luật sư Hà Tĩnh.
- Thời gian thực hiện: hằng năm.
4.2. Kiểm tra, giám sát việc tuân thủ pháp luật, tuân theo quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư; xử lý kỷ luật đối với luật sư
a) Nội dung: phát huy vai trò tự quản của Đoàn Luật sư Hà Tĩnh trong việc giám sát đạo đức nghề nghiệp, giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến luật sư và xử lý kỷ luật nghiêm minh các trường hợp vi phạm đạo đức, quy tắc ứng xử.
b) Tổ chức thực hiện:
- Đơn vị thực hiện: Đoàn Luật sư Hà Tĩnh.
- Cơ quan phối hợp: Sở Tư pháp.
- Thời gian thực hiện: thường xuyên.
a) Nội dung: khen thưởng, tôn vinh luật sư, tổ chức hành nghề luật sư có đóng góp tích cực đối với việc bảo vệ công lý, bảo vệ pháp chế, quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.
b) Tổ chức thực hiện:
- Cơ quan chủ trì: Sở Tư pháp.
- Đơn vị phối hợp: Sở Nội vụ, Đoàn Luật sư Hà Tĩnh.
- Thời gian thực hiện: hằng năm.
- Tổ chức thực hiện các nhiệm vụ được giao trong Đề án.
- Theo dõi, đôn đốc, hướng dẫn Đoàn Luật sư Hà Tĩnh và các đơn vị có liên quan trong việc triển khai thực hiện Đề án. Tăng cường quản lý Nhà nước về tổ chức và hoạt động luật sư, kịp thời chấn chỉnh, xử lý hoặc tham mưu xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo thẩm quyền.
- Hàng năm tổng hợp, báo cáo UBND tỉnh về tình hình thực hiện Đề án.
2. Đề nghị Đoàn Luật sư Hà Tĩnh
- Thực hiện các nhiệm vụ nêu tại Mục III Đề án này và phối hợp với Sở Tư pháp tổ chức thực hiện Đề án.
- Tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức nghề nghiệp, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, cập nhật kiến thức pháp luật cho luật sư thành viên.
- Thực hiện công tác kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm đối với luật sư thành viên theo quy định của Điều lệ Đoàn Luật sư Việt Nam và quy định pháp luật.
- Báo cáo UBND tỉnh (qua Sở Tư pháp) về kết quả thực hiện yêu cầu của các cơ quan, người có thẩm quyền về việc cử luật sư tham gia hỗ trợ pháp lý.
3. Sở Nội vụ: phối hợp với Sở Tư pháp, Đoàn Luật sư Hà Tĩnh trong việc tôn vinh, khen thưởng luật sư, tổ chức hành nghề luật sư có nhiều đóng góp quan trọng trong công cụộc cải cách tư pháp và phát triển kinh tế - xã hội của Tỉnh.
4. Sở Tài chính: trên cơ sở dự toán, đề xuất của Sở Tư pháp, Sở Tài chính tham mưu phương án kinh phí thực hiện đề án theo quy định của pháp luật.
5. Công an tỉnh và đề nghị Tòa án nhân dân tỉnh, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh: tiếp tục phối hợp, tạo điều kiện thuận lợi để luật sư thực hiện quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm trong quá trình tham gia tố tụng.
6. Các Sở, ngành cấp tỉnh và UBND cấp xã
- Thực hiện nhiệm vụ nêu tại Phần III Đề án này. Phối hợp chặt chẽ với Sở Tư pháp, Đoàn Luật sư Hà Tĩnh trong việc thực hiện Đề án.
- Khi có văn bản đề nghị luật sư tham gia thực hiện nhiệm vụ tại Mục III Đề án và khi hoàn thành nhiệm vụ, thông báo kết quả thực hiện về Sở Tư pháp để theo dõi, tổng hợp.
7. Đề nghị Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh, Hội Doanh nhân trẻ Hà Tĩnh, Liên minh Hợp tác xã
- Tăng cường giới thiệu, kết nối các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp, hợp tác xã có nhu cầu sử dụng dịch vụ pháp lý với tổ chức hành nghề luật sư trên địa bàn.
- Khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã, hội viên chủ động sử dụng dịch vụ pháp lý của luật sư để phòng ngừa rủi ro, giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh.
- Phối hợp chặt chẽ với Sở Tư pháp, Đoàn Luật sư Hà Tĩnh thực hiện nhiệm vụ tại Mục 2.4 Phần III Đề án này.
Quá trình triển khai thực hiện Đề án, trường hợp có khó khăn, vướng mắc, các cơ quan, đơn vị, địa phương kịp thời phản ánh về Sở Tư pháp để được hướng dẫn, giải quyết; trường hợp vượt thẩm quyền, Sở Tư pháp tổng hợp, tham mưu, báo cáo UBND tỉnh và cơ quan có thẩm quyền theo quy định./.
[1] Mục 7 Phần IV Nghị quyết số 27-NQ/TW.
[2] Số 30/2020/AL ngày 05/02/2020.
[3] Theo thống kê của Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh, từ năm 2020 đến tháng 9/2024, luật sư tham gia 201/3.489 vụ án hình sự (chiếm tỷ lệ 5,7%) và 94/2.128 vụ, việc dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động và các việc khác (chiếm tỷ lệ 4,4%); theo thống kê của Tòa án nhân dân tỉnh, từ ngày 24/02/2020 đến ngày 30/9/2024, có 331 vụ án có luật sư, trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng ở giai đoạn xét xử, trong đó 227 vụ án hình sự, 104 vụ dân sự và hành chính.
Đăng xuất
Việc làm Hồ Chí Minh