Sinh viên năm cuối cần chuẩn bị gì trước khi ra trường?

Hầu hết sinh viên năm cuối bắt đầu lo chuyện ra trường khi chỉ còn vài tháng trước tốt nghiệp, lúc này không còn nhiều thời gian để bù kinh nghiệm, sửa CV hoặc chọn lại hướng ứng tuyển. Vấn đề thường nằm ở chỗ không biết nên bắt đầu từ đâu: kiểm tra điều kiện tốt nghiệp, tìm chỗ thực tập, học thêm chứng chỉ hay nộp CV luôn?

Cách chuẩn bị tốt hơn là đi theo đúng thứ tự, từ việc cần làm sớm nhất đến lúc sẵn sàng ứng tuyển.

Sinh viên năm cuối cần chuẩn bị gì trước khi ra trường? (Hình từ Internet)

Xác định vị trí mục tiêu trước khi làm bất kỳ điều gì khác

Câu hỏi đầu tiên không phải “mình cần học thêm gì?”, mà là “mình muốn ứng tuyển vị trí nào?”.

Nghe có vẻ đơn giản, nhưng nhiều sinh viên năm cuối lại bỏ qua bước này. Kết quả là học chứng chỉ theo phong trào, thực tập chỗ nào dễ xin, viết CV theo mẫu có sẵn, rồi đến lúc nộp CV mới nhận ra mình thiếu đúng thứ nhà tuyển dụng cần.

Thực tế hơn là chọn 2-3 vị trí gần với ngành học hoặc phù hợp với năng lực hiện tại, sau đó đọc khoảng 10-15 tin tuyển dụng ở cấp thực tập sinh, entry-level hoặc fresher. Không cần đọc quá nhiều, chỉ cần ghi lại những yêu cầu xuất hiện lặp lại: công cụ nào thường được nhắc đến, kỹ năng nào được yêu cầu, kinh nghiệm nào được ưu tiên.

Từ những tin tuyển dụng này, sinh viên sẽ nhìn rõ khoảng cách giữa “mình đang có” và “nhà tuyển dụng đang cần”. Khi đó, việc cần bổ sung không còn mơ hồ nữa: có thể là một công cụ làm việc, một trải nghiệm thực tế hoặc cách trình bày lại những việc mình từng làm cho rõ hơn.

Đây mới là điểm bắt đầu thật sự, không phải từ CV, cũng không phải từ một chứng chỉ đang được nhiều người rủ học.

Rà soát giấy tờ và điều kiện tốt nghiệp

Trước khi tốt nghiệp, cần kiểm tra lại tín chỉ còn thiếu không, điểm số có đủ điều kiện xét bằng không, các học phần bắt buộc đã hoàn thành chưa. Với một số trường hoặc ngành học, sinh viên cũng cần đáp ứng chuẩn đầu ra như ngoại ngữ, tin học hoặc các yêu cầu riêng theo chương trình đào tạo.

Nhiều sinh viên chỉ phát hiện còn thiếu một học phần hoặc chưa đạt điều kiện xét tốt nghiệp khi đã gần đến ngày xét bằng. Lúc đó, việc xử lý có thể bị dời sang học kỳ sau, kéo theo kế hoạch xin việc cũng bị chậm.

Ngoài điều kiện tốt nghiệp, nên chuẩn bị sẵn một số giấy tờ thường dùng khi ứng tuyển: bảng điểm, giấy xác nhận sinh viên, giấy xác nhận tốt nghiệp tạm thời hoặc giấy chứng nhận hoàn thành chương trình học nếu chưa có bằng chính thức, CCCD còn hạn, ảnh hồ sơ gần đây và một địa chỉ email nghiêm túc.

Email cũng là chi tiết nên xem lại sớm. Một địa chỉ email có họ tên rõ ràng sẽ phù hợp hơn nhiều so với email đặt từ thời đi học, khó đọc hoặc thiếu nghiêm túc. Lúc cần gửi CV mới xử lý những việc này thì mất thêm thời gian không cần thiết.

Tích lũy bằng chứng kinh nghiệm, không chỉ đi thực tập cho đủ điều kiện

Nhà tuyển dụng ở vị trí entry-level không kỳ vọng sinh viên mới ra trường có kinh nghiệm nhiều. Nhưng họ cần thấy ứng viên đã từng làm việc thật sự, dù là thực tập, dự án môn học, đồ án, cuộc thi hay hoạt động câu lạc bộ có liên quan đến ngành.

Kinh nghiệm chỉ có giá trị khi sinh viên nhớ rõ mình đã làm gì và có thể trình bày lại thành nội dung cụ thể. Nhiều bạn đi thực tập đủ số tuần theo yêu cầu của trường, nhưng đến lúc viết CV lại chỉ ghi được vài dòng rất chung vì không lưu lại đầu việc, công cụ đã dùng hoặc kết quả mình tham gia.

Cách tránh điều này là ghi lại từng đầu việc mình tham gia, công cụ đã dùng và kết quả cụ thể nếu có. Không cần thành tích quá lớn; chỉ cần viết rõ như:

“Hỗ trợ xử lý 30-40 hồ sơ mỗi tuần bằng Excel” đã cụ thể hơn nhiều so với “hỗ trợ công việc văn phòng”.

“Tham gia viết 8 bài đăng cho fanpage của câu lạc bộ trong 1 tháng” rõ hơn “hỗ trợ truyền thông”.

“Tổng hợp dữ liệu khảo sát từ 120 phản hồi bằng Google Forms và Excel” cũng tốt hơn “tham gia làm bài nhóm”.

Khi đi thực tập hoặc làm dự án, đừng chỉ cố có mặt cho đủ. Hãy tập ghi chú yêu cầu công việc, hỏi lại khi chưa rõ, báo tiến độ đúng lúc và lưu lại phần việc mình đã làm. Những việc này không chỉ giúp hoàn thành thực tập tốt hơn, mà còn là nguyên liệu để viết CV và trả lời phỏng vấn sau này.

Viết CV theo vị trí mục tiêu, không viết một CV dùng cho mọi nơi

Sau khi đã xác định vị trí mục tiêu ở bước đầu, CV nên phản ánh đúng hướng đó thay vì liệt kê mọi thứ mình từng làm.

Với sinh viên chưa có nhiều kinh nghiệm, CV một trang thường là đủ. Phần mục tiêu nghề nghiệp rất dễ bị viết chung chung và khó tạo khác biệt. Vì vậy, nên dành nhiều sự chú ý hơn cho kinh nghiệm, dự án, đồ án hoặc hoạt động có liên quan: đã làm gì, ở đâu, dùng công cụ nào, kết quả ra sao.

Nếu chưa có kinh nghiệm làm việc chính thức, dự án môn học hoặc đồ án tốt nghiệp viết đúng cách vẫn có giá trị hơn để trống. Điều quan trọng là chọn những gì gần với vị trí đang ứng tuyển nhất.

Ví dụ, khi ứng tuyển thực tập nhân sự, kinh nghiệm hỗ trợ nhập liệu hồ sơ, liên hệ ứng viên, quản lý danh sách bằng Excel hoặc tham gia tổ chức sự kiện ở câu lạc bộ có thể liên quan hơn một công việc làm thêm không cùng hướng. Khi ứng tuyển content marketing, bài viết, kênh nội dung từng quản lý, sản phẩm truyền thông đã tham gia sẽ đáng đưa lên trước.

Khi ứng tuyển nhiều nhóm vị trí khác nhau, nên có ít nhất 2 bản CV được điều chỉnh theo từng hướng, thay vì gửi cùng một bản cho mọi công ty. Chỉnh CV không phải viết khác sự thật. Đó là chọn đúng thông tin quan trọng nhất với từng vị trí.

Nếu CV còn trống hoặc chưa biết trình bày kinh nghiệm thực tập, dự án môn học như thế nào, bạn có thể tham khảo thêm bài viết về cách viết CV cho người chưa có kinh nghiệm để biết phần nào nên đưa lên trước và phần nào nên lược bỏ.

Bắt đầu ứng tuyển và tập phỏng vấn trước khi tốt nghiệp

Không cần đợi nhận bằng mới nộp CV. Nhiều vị trí thực tập, fresher hoặc trainee chấp nhận ứng viên đang hoàn tất thủ tục tốt nghiệp. Một số công ty còn tuyển sớm để có thời gian đào tạo trước khi ứng viên đi làm chính thức.

Bắt đầu ứng tuyển sớm cũng giúp sinh viên hiểu thị trường thực tế hơn. Có thể sau vài lần đọc JD hoặc phỏng vấn, bạn mới nhận ra CV đang thiếu ví dụ cụ thể, phần giới thiệu bản thân còn dài, hoặc vị trí mình chọn chưa thật sự phù hợp. Những điều này nên được phát hiện trước khi tốt nghiệp, không phải sau khi đã ra trường vài tháng.

Trước khi nộp CV, nên chuẩn bị ba thứ: phần giới thiệu bản thân khoảng 60-90 giây, 1-2 trải nghiệm cụ thể có thể kể lại khi được hỏi và câu trả lời cho câu hỏi gần như chắc chắn xuất hiện: “Em chưa có nhiều kinh nghiệm, vì sao em nghĩ mình phù hợp với vị trí này?”.

Câu hỏi đó không phải bẫy. Nhà tuyển dụng muốn biết ứng viên có hiểu vị trí đang ứng tuyển không, có nhìn ra điểm phù hợp của mình không và có thái độ học việc thực tế không.

Một câu trả lời tốt không cần quá hoa mỹ. Chỉ cần cho thấy bạn đã đọc mô tả công việc, hiểu những việc cơ bản của vị trí và có ví dụ liên quan từ thực tập, dự án hoặc hoạt động đã tham gia. Tránh trả lời chung chung như “em chăm chỉ, chịu khó học hỏi” nếu không có ví dụ đi kèm.

Nếu đã gần tốt nghiệp nhưng vẫn thấy CV còn trống, bài sinh viên mới ra trường chưa có kinh nghiệm thì làm gì sẽ giúp bạn nhìn lại hướng ứng tuyển và chọn cách bắt đầu thực tế hơn.

Các việc sinh viên năm cuối nên chuẩn bị trước khi ra trường

Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, có thể đi theo các mốc dưới đây thay vì chờ đến sát ngày tốt nghiệp mới chuẩn bị cùng lúc.

Kết luận

Ra trường không đáng sợ bằng việc đến sát ngày tốt nghiệp mới phát hiện mình chưa có hướng ứng tuyển, chưa có gì rõ ràng để ghi vào CV và cũng chưa từng thử nói về kinh nghiệm của mình trước nhà tuyển dụng.

Chỉ cần chọn được hướng việc làm, ghi lại những việc đã làm thật và bắt đầu ứng tuyển có chọn lọc, giai đoạn từ sinh viên sang người đi làm sẽ bớt bị động hơn nhiều.