Công văn 3776/BNNMT-CNTY năm 2026 về phối hợp triển khai các biện pháp ngăn chặn vi rút Lở mồm long móng serotype SAT1 xâm nhập vào Việt Nam do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành

Trước nguy cơ vi rút Lở mồm long móng (LMLM) serotype SAT1 xâm nhập vào Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Quý Bộ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quan tâm, chỉ đạo các cơ quan, đơn vị trực thuộc và các địa phương phối hợp triển khai đồng bộ các biện pháp ngăn chặn vi rút LMLM serotype SAT1 và các chủng vi rút LMLM có nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam, cụ thể như sau:

1. Một số thông tin về vi rút gây bệnh LMLM

Bệnh LMLM là bệnh truyền nhiễm xảy ra trên động vật móng guốc chẵn như trâu, bò, lợn, dê, cừu, hươu, nai. Bệnh do vi rút thuộc họ Picornaviridae, giống Aphthovirus gây ra thông qua nhiều con đường khác nhau như tiếp xúc trực tiếp giữa động vật bệnh và động vật khỏe, qua vận chuyển động vật, sản phẩm động vật, phương tiện, dụng cụ, thức ăn, nước uống, người ra vào cơ sở chăn nuôi và trong những điều kiện nhất định có thể phát tán qua không khí. Đây là bệnh xuyên biên giới và có thể gây thiệt hại lớn đối với ngành chăn nuôi. Hiện nay, bệnh LMLM đã xuất hiện tại tất cả các châu lục trên thế giới. Vi rút gây bệnh LMLM có 7 tuýp huyết thanh (serotype) là: O, A, C, Asia1, SAT1, SAT2 và SAT3. Trong đó, serotype O lưu hành phổ biến trên phạm vi toàn cầu; serotype A gây ra một số ổ dịch tại Châu Á và Châu Phi; serotype Asia1 gây ra dịch lẻ tẻ tại Châu Á; từ năm 2004 không còn phát hiện serotype C; các serotype SAT1, SAT2, SAT3 lưu hành chủ yếu tại Châu Phi. Trong quần thể gia súc cảm nhiễm chưa có miễn dịch phù hợp, tỷ lệ mắc bệnh có thể rất cao lên đến 100%; tỷ lệ chết ở gia súc trưởng thành chỉ khoảng 1-5% nhưng nếu xảy ra trên con non tỷ lệ chết có thể trên 20%. Bệnh gây thiệt hại kinh tế rất lớn do làm giảm năng suất, giảm sản lượng sữa, chậm lớn, sảy thai, tăng tỷ lệ chết ở con non, thời gian phục hồi chậm, đồng thời làm gián đoạn lưu thông, giết mổ, thương mại động vật và sản phẩm động vật.

Tại Việt Nam, đến nay đã ghi nhận 03 serotype là O, A và Asia1. Cụ thể, serotype Asia1 xuất hiện lần đầu tiên năm 2005 và tồn tại đến năm 2008; serotype A gây ra các ổ dịch vào năm 2004 và giai đoạn 2015-2017; trong khi serotype O lưu hành phổ biến nhất tại nước ta. Kết quả giám sát cho thấy, từ năm 2020 đến nay đã phát hiện 04 chủng vi rút LMLM serotype O (bao gồm: O/ME- SA/PanAsia, O/ME-SA/Ind2001e, O/SEA/Mya-98 và O/Cathay) lưu hành tại Việt Nam, trong đó phần lớn các ổ dịch LMLM trên gia súc do vi rút chủng O/ME- SA/Ind2001e gây ra.

Vi rút LMLM serotype SAT1 chủ yếu lưu hành ở tiểu vùng Sahara của Châu Phi với 13 chủng (topotype) khác nhau và được ký hiệu từ SAT1/I đến SAT1/XIII. Serotype SAT1 là serotype ngoại lai đối với chương trình tiêm phòng LMLM thông thường ở khu vực châu Á. Thời gian gần đây, vi rút đã xuất hiện bên ngoài khu vực Châu Phi. Theo báo cáo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), vi rút LMLM serotype SAT1 đã xuất hiện tại Iraq từ tháng 3/2025, sau đó tiếp tục được báo cáo tại nhiều nước khu vực Trung Đông và Tây Á như: Bahrain, Iran, Israel, Kuwait, Lebanon, Ai Cập, Cộng hòa Síp, Thổ Nhĩ Kỳ, Azerbaijan.

Từ đầu tháng 4/2026, Trung Quốc đã thông báo lần đầu tiên phát hiện 219 trường hợp bò nhiễm vi rút LMLM serotype SAT1 topotype I tại 02 tỉnh Cam Túc và Tân Cương. Với đặc điểm địa lý và tình hình trao đổi thương mại giữa hai nước nếu không có giải pháp ngăn ngừa, nguy cơ chủng vi rút LMLM này xâm nhập vào nước ta thông qua việc vận chuyển gia súc và sản phẩm gia súc qua biên giới là rất cao. Hiện nay các loại vắc xin phòng bệnh LMLM đang được cấp phép lưu hành tại Việt Nam chỉ có tác dụng bảo hộ với các chủng vi rút LMLM thuộc serotype O, A và Asia1, không có khả năng bảo hộ đối với chủng vi rút LMLM serotype SAT1.

2. Đề nghị Bộ Quốc phòng

a) Đề nghị Quý Bộ chỉ đạo các lực lượng làm nhiệm vụ tại khu vực biên giới, cửa khẩu tăng cường tổ chức kiểm tra, giám sát, kiểm soát, phát hiện, ngăn chặn việc nhập khẩu bất hợp pháp động vật, sản phẩm động vật; bắt giữ và xử lý nghiêm các vụ việc nhập khẩu trái phép động vật, sản phẩm động vật qua biên giới;

b) Tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, tuyên truyền cho nhân dân khu vực biên giới về tác hại của việc vận chuyển, kinh doanh động vật, sản phẩm động vật nhập khẩu trái phép để người dân hiểu, không tham gia, tiếp tay cho buôn lậu.

3. Đề nghị Bộ Công an

a) Đề nghị Quý Bộ chỉ đạo lực lượng chức năng điều tra, theo dõi tình hình, cập nhật danh sách các đối tượng có biểu hiện hoạt động buôn bán, vận chuyển, tiêu thụ động vật, sản phẩm động vật nhập lậu, nghi nhập lậu; tăng cường giám sát tại các địa bàn trọng điểm nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn các sản phẩm có nguồn gốc động vật từ các quốc gia có nguy cơ được đưa vào Việt Nam;

b) Có biện pháp giáo dục, vận động, răn đe nhằm chủ động phòng ngừa, đồng thời tập trung các biện pháp nghiệp vụ, phối hợp với các lực lượng tổ chức đấu tranh bắt giữ, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo quy định của pháp luật.

4. Đề nghị Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng

Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ được giao đề nghị Quý Bộ phối hợp, chỉ đạo các đơn vị chức năng thuộc phạm vi quản lý tăng cường giám sát tại cửa khẩu, cảng hàng không, cảng biển, tuyến hàng hải, các đầu mối giao thông, logistics và thị trường trong nước; ngăn chặn việc buôn bán, vận chuyển động vật, sản phẩm động vật trái phép, không rõ nguồn gốc, không để vi rút LMLM xâm nhập vào Việt Nam.

5. Đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

a) Chỉ đạo chính quyền cơ sở, cơ quan chuyên môn chủ động tổ chức giám sát phát hiện các trường hợp nghi ngờ gia súc mắc bệnh LMLM, lấy mẫu xét nghiệm, xác định chính xác tác nhân gây bệnh; báo cáo kịp thời, đầy đủ thông tin, số liệu dịch bệnh động vật; tổ chức triển khai có hiệu quả các biện pháp phòng, chống dịch bệnh LMLM;

b) Tổ chức giám sát chặt chẽ tại cửa khẩu, đường mòn, lối mở khu vực biên giới đối với người và phương tiện vận chuyển xuất phát từ các nước có bệnh LMLM nhập cảnh vào Việt Nam; tuyên truyền để người dân không tham gia vào hoạt động buôn bán, vận chuyển trái phép động vật, sản phẩm động vật qua biên giới;

c) Tổ chức thông tin, tuyên truyền liên tục để người chăn nuôi và cộng đồng hiểu rõ mức độ nguy hiểm của bệnh LMLM, các biện pháp xử lý, mức và thời gian hỗ trợ của nhà nước đối với động vật buộc phải tiêu hủy để ngăn chặn dịch bệnh lây lan.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các Bộ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quan tâm, chỉ đạo thực hiện các nội dung nêu trên./.